Tầm nhìn chiến lược và bài thơ thần của Lý Thường Kiệt

Mùa xuân năm 1077, cuộc chiến tranh chống quân xâm lược Tống bước vào giai đoạn khốc liệt nhất. Nhà Tống huy động 10 vạn quân bộ, 1 vạn quân ngựa cùng 20 vạn dân phu do tướng Quách Quỳ chỉ huy tràn sang xâm lược nước ta. Trước thế giặc mạnh, Thái úy Lý Thường Kiệt – vị tổng chỉ huy tài ba của đại quân Đại Việt – đã chủ động xây dựng tuyến phòng thủ chiến lược bên bờ đèo sông Như Nguyệt (sông Cầu).

Tuyến phòng thủ Như Nguyệt được đắp bằng đất cao, phía trên cắm cọc tre dày đặc, bên dưới là hệ thống chiến thuyền sông chiến đấu sẵn sàng. Quách Quỳ cho quân dựng cầu phao, đóng bè lớn quyết tâm vượt sông để đánh chiếm kinh thành Thăng Long. Nhiều trận giáp lá lánh nảy lửa đã diễn ra ngay trên bãi cọc và lòng sông. Quân Tống nhiều lần chọc thủng chiến tuyến nhưng đều bị quân Đại Việt đánh bật trở lại, thiệt hại hàng vạn quân sĩ.

Tuy nhiên, sau nhiều ngày giao tranh tàn khốc, quân ta cũng chịu nhiều tổn thất, tinh thần chiến sĩ có phần mệt mỏi. Nhận thấy thời cơ tâm lý đã đến, để đè bẹp hoàn toàn ý chí chiến đấu của kẻ thù và xốc lại tinh thần quân sĩ, đêm ấy, Lý Thường Kiệt đã sai một chiến sĩ có giọng đọc hào hùng chui vào đền thờ Trương Hống, Trương Hát bên bờ sông, giả làm tiếng thần linh đọc vang bài thơ:

"Nam quốc sơn hà Nam đế cư,

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,

Nhữ đẳng hành khán thủ bại hư!"

(Sông núi nước Nam vua Nam ở/ Vĩnh viễn rành rành định tại trời/ Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm/ Chúng mày nhất định chuốc bại vong!)

Giọng đọc uy nghiêm vang vọng giữa đêm tối tĩnh mịch trên lòng sông Như Nguyệt như lời phán truyền của mây trời sông núi. Quân Đại Việt nghe thấy thì lòng dâng trào khí thế, tin rằng có thần linh phù hộ; quân Tống nghe thấy thì hoang mang, hoảng sợ, tinh thần hoang mang hoang mang.

Nắm lấy thời cơ vàng, Lý Thường Kiệt lập tức mở cuộc tổng phản công bất ngờ trong đêm. Đại quân Đại Việt rẽ sóng lao sang bờ Bắc, đánh thẳng vào đại bản doanh của Quách Quỳ. Quân Tống đại bại, chết nhiều không kể xiết. Nhận thấy kẻ thù đã dồn vào thế tàn quỷ, Lý Thường Kiệt chủ động mở đường hiếu sinh, đề nghị giảng hòa để giữ vẹn toàn mối quan hệ hai nước. Trận chiến sông Như Nguyệt không chỉ thể hiện thiên tài quân sự mà còn ghi dấu bài bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc.