Tầm nhìn chiến lược và những lời tiên tri huyền thoại của Trạng Trình
1. "Hoành sơn nhất đại, vạn đại dung thân" – Di huấn mở cõi phương Nam
Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất chứng tỏ tầm nhìn chiến lược siêu việt của Nguyễn Bỉnh Khiêm là lời khuyên dành cho Nguyễn Kim và sau này là chúa Nguyễn Hoàng khi họ đến xin kế sách bảo toàn lực lượng, lập nghiệp lâu dài.
Khi Nguyễn Hoàng vào diện kiến Trạng Trình và hỏi về kế sách sinh tồn trong bối cảnh tranh chấp quyền lực gay gắt, Nguyễn Bỉnh Khiêm nhìn ra ngoài cửa sổ, thấy đàn hạc tung cánh bay rồi chỉ vào dãy núi Hoành Sơn (đèo Ngang) và ngâm vọng câu thơ: "Hoành sơn nhất đại, vạn đại dung thân" (Một dãy Hoành Sơn kia có thể dung thân muôn đời). Hiểu được ý sâu xa của bậc thầy, chúa Nguyễn Hoàng sau đó đã xin vào trấn thủ đất Thuận Hóa, Quảng Nam, mở ra công cuộc Nam tiến vĩ đại, đặt nền móng vững chắc cho vương triều nhà Nguyễn sau này.
2. "Cao Bằng tuy hiểm, nhưng tẩu mã khả dĩ tồn thân"
Đối với nhà Mạc, khi thế lực suy yếu trước sự tấn công dồn dập của lực lượng Lê - Trịnh, triều đình nhà Mạc đã cử người đến hỏi kế sách giữ nước. Nguyễn Bỉnh Khiêm đã hiến kế: "Cao Bằng tuy hiểm, địa thế nhỏ hẹp, nhưng có thể dung thân được vài đời".
Nhờ lời khuyên này, khi thất thủ ở Thăng Long, nhà Mạc đã rút lên vùng đất Cao Bằng và duy trì vương triều tại đây thêm gần một thế kỷ. Điều đó một lần nữa khẳng định khả năng thấu triệt địa hình, địa thế quân sự và quy luật hưng vong của các tập đoàn phong kiến từ tài phán đoán thiên tài của Trạng Trình.
3. Sấm Trạng Trình và sức sống mãnh liệt trong tâm thức dân gian
Bên cạnh chính trị và giáo dục, Nguyễn Bỉnh Khiêm còn để lại hệ thống các bài thơ sấm ký (thường gọi là Sấm Trạng Trình) gồm hàng trăm câu dự báo về các biến động lịch sử của đất nước trải dài qua nhiều thế kỷ. Dù mang màu sắc huyền bí, chiêm tinh và phong thủy, rất nhiều câu sấm của ông đã được nhân dân nghiệm lý qua thực tế lịch sử.
Nhiều thế hệ người Việt Nam xem các lời tiên tri của ông như một dạng biểu hiện của trí tuệ siêu việt, đúc rút từ quy luật vận động của tự nhiên và xã hội. Sấm Trạng Trình không chỉ phản ánh khát vọng hòa bình, thống nhất giang sơn của dân tộc mà còn góp phần tô điểm thêm nét đẹp huyền thoại vào kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam.
