Tay búa tay súng của Đại đội tự vệ Nhà sàng Cửa Ông
Trong giai đoạn 1965 - 1966, đối mặt với sự đánh phá ác liệt của không quân Mỹ, những nam thanh nữ tú là công nhân Nhà sàng Cửa Ông đã thoắt biến thành những pháo thủ kiên cường. Họ đã chiến đấu 11 trận, bắn rơi 17 máy bay Mỹ, bảo vệ vững chắc dòng than chảy ra tiền tuyến.
Nếu ví ngành Than Việt Nam như một bản anh hùng ca, thì tự vệ Nhà sàng Cửa Ông chính là những nốt nhạc hào hùng, viết nên bởi máu, mồ hôi và lòng quả cảm của những thợ mỏ. Họ không chỉ cầm súng chiến đấu dưới bom đạn của máy bay Mỹ, mà còn kiên cường bám máy, giữ cho dòng than chảy mãi. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về một thời lửa đạn vẫn chưa phai trong trái tim của những người thợ Nhà sàng Cửa Ông. Hôm nay, trong nhịp đập hối hả của thời đại mới, những người con ấy vẫn miệt mài lao động, tiếp nối truyền thống vẻ vang của cha anh.
Ngược dòng lịch sử, vào cuối thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20, trong quá trình khai thác than ở Quảng Ninh, thực dân Pháp đã tiến hành xây dựng Nhà sàng và Cảng Cửa Ông. Năm 1924, Nhà sàng và Bến Cửa Ông chính thức đi vào sản xuất. Chủ thầu người Pháp chiêu mộ công nhân trước đây làm thuê xây dựng cảng và nhiều nông dân bần cùng từ các miền quê ra khu mỏ, hình thành một đội ngũ làm công nhân khá đông đảo. Giai đoạn đó, Cửa Ông là cảng than đầu tiên ở Đông Dương, một mắt xích quan trọng trong việc chế biến, sàng tuyển than. Nơi đây cũng chính là một trong những cái nôi hình thành giai cấp công nhân, tổ chức Đảng, tổ chức Công đoàn Việt Nam đầu tiên ở Vùng mỏ.
Tuyến đầu giữ lửa
Năm 1955, những tên lính Pháp cuối cùng rút khỏi Cửa Ông, Vùng mỏ hoàn toàn giải phóng. Hậm hực khi phải rút quân, chủ mỏ Pháp và tay sai đã ra sức phá hoại, làm tê liệt máy móc, nhà xưởng với âm mưu thâm độc: “Ít ra cũng phải 20 đến 25 năm nữa người An Nam mới đào được than và đưa sản xuất trở lại”.
Song, những người thợ Bến Cửa Ông năm đó đã khiến người Pháp phải ngỡ ngàng: Bằng trí nhớ của mình, người thợ điện Lê Văn Hiển (Anh hùng lao động đầu tiên của ngành Than) đã vẽ lại toàn bộ hệ thống mạng điện của xí nghiệp. Nhờ vậy, bến cảng, nhà máy hàn hơi, nhà máy luyện than, đường dây cao thế ở cảng Cửa Ông, hệ thống vận tải đường sắt, các đầu máy kéo than và hệ thống cầu trục đều đã được sửa chữa và đi vào hoạt động trong thời gian chưa đầy một tháng. Sự hồi phục thần tốc của Xí nghiệp Bến Cửa Ông ngày đó đã được Bác Hồ gửi thư khen ngợi. Việc khôi phục Nhà sàng Cửa Ông, cùng hệ thống trục 2 công trường Đèo Nai đã làm tăng sản lượng than tháng 8/1955 của toàn Vùng mỏ từ 2.400 tấn/ngày lên 3.000 tấn/ngày, rồi 3.400 tấn/ngày - gấp 1,5 lần so với ngày đầu tiếp quản.
Anh hùng lao động Lê Văn Hiển sinh năm 1890, tại huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Ông ra Vùng mỏ từ khi còn rất trẻ, xin vào làm công nhân tại Xí nghiệp Bến Cửa Ông và chỉ trong thời gian ngắn, ông đã được đề bạt làm Đốc công Xí nghiệp Bến Cửa Ông. Cùng thời với thợ điện Lê Văn Hiển còn có các đồng chí Huỳnh Văn Nguôn, Vũ Hữu Luyện, Trương Hữu My, Trần Sinh Xướng... cũng là những trụ cột về lao động sản xuất của Xí nghiệp.
Ông Đỗ Văn Tăng, Chủ tịch Công đoàn Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV, cho biết: Anh hùng Lao động Lê Văn Hiển đã mất từ lâu, chúng tôi cũng chỉ được tìm hiểu về cụ phần nhiều qua tài liệu lịch sử. Nhưng những câu chuyện về phẩm chất thông minh, cần cù, sáng tạo và trí nhớ tuyệt vời của người thợ điện Lê Văn Hiển vẫn luôn truyền cảm hứng cho thế hệ công nhân Tuyển than Cửa Ông ngày nay thi đua lao động sản xuất.
