TÂY HỒ - BẢN HÙNG CA KHÔNG THUỐC SÚNG
Giữa những năm tháng cuối cùng của triều đại phong kiến mục ruỗng, trên mảnh đất Quảng Nam (cũ) nặng tình non nước, chí sĩ Phan Châu Trinh (1872–1926) đã cất tiếng khóc chào đời, mang theo số mệnh gánh vác sơn hà. Hiệu là Tây Hồ, tự Tử Cán, ông không chỉ là một nhà thơ, nhà văn tài hoa mà còn là một nhà hoạt động chính trị có tư tưởng dân chủ tiên phong, lừng lẫy nhất của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Từ một vị Phó bảng uyên thâm, đồng khoa với những bậc kỳ tài như Nguyễn Sinh Sắc, và một quan chức Thừa biện Bộ Lễ của triều đình, Phan Châu Trinh đã có trong tay vinh hoa phú quý. Thế nhưng, chứng kiến cảnh dân tộc lầm than, đất nước rơi vào vòng nô lệ, ông đã kiên quyết dứt bỏ áo mão quan trường vào năm 1905, chọn con đường gian nan của người gieo mầm cách mạng.
Khác với chủ trương bạo động lật đổ, con đường mà Phan Châu Trinh chọn là một "Bản hùng ca không thuốc súng" – con đường của tự cường dân tộc và đổi mới ôn hòa. Năm 1906, cùng hai vị Tiến sĩ đồng chí hướng là Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp, ông đã khởi xướng Phong trào Duy Tân đầy nhiệt huyết, rực cháy khắp Trung Kỳ.
Tư tưởng của ông như một ngọn hải đăng soi rọi, tập trung vào Ba Cột Trụ Lớn để cứu vãn quốc dân:
Khai dân trí: Mở mang kiến thức, xóa bỏ sự mê muội của dân chúng.
Chấn dân khí: Thức tỉnh tinh thần tự tôn, lòng yêu nước, và ý chí quật cường của dân tộc.
Hậu dân sinh: Cải thiện đời sống vật chất, kinh tế để người dân có nền tảng vững chắc.
Tuy nhiên, ánh sáng Duy Tân đã chọc giận cường quyền. Khi phong trào chống sưu thuế nổ ra dữ dội năm 1908, Phan Châu Trinh đã bị bắt và đày ải ra chốn địa ngục trần gian – Côn Đảo.
Dù bị lưu đày sang Pháp năm 1911, ngọn lửa đấu tranh trong ông vẫn không hề tắt. Năm 1925, khi được trở về cố hương, những bài diễn thuyết của ông tại Sài Gòn vẫn đầy nhiệt huyết, gieo vào lòng người dân những hạt giống về dân quyền, dân chủ và tự do.
Ngày 24 tháng 3 năm 1926, chí sĩ Phan Châu Trinh trút hơi thở cuối cùng tại Sài Gòn. Sự ra đi của ông đã gây nên một chấn động lớn, biến đám tang thành một Quốc tang lịch sử với hơn 14 vạn người tham dự.
Hơn cả một nhà cách mạng, Phan Châu Trinh là biểu tượng của tinh thần tự cường dân tộc. Cuộc đời ông là minh chứng cho một tấm gương vĩ đại, đã cống hiến trọn vẹn sinh mạng và lý tưởng cho độc lập, tự do và hạnh phúc của nhân dân Việt Nam. Ông mãi mãi là niềm tự hào của mảnh đất Đà Nẵng và của cả dân tộc Việt Nam.
