Thạch Hãn – Dòng sông tiếp sức cho Thành cổ

Mùa hè năm 1972, khi cuộc chiến đấu tại thị xã và Thành cổ Quảng Trị diễn ra quyết liệt, sông Thạch Hãn trở thành một tuyến giao thông đặc biệt quan trọng. Thành cổ nằm ở phía nam dòng sông. Để duy trì lực lượng chiến đấu, việc đưa quân, vũ khí, đạn dược và các nhu yếu phẩm từ phía bắc vào thị xã phải thường xuyên vượt qua Thạch Hãn. Những chuyến vượt sông phần lớn được thực hiện trong đêm. Trên dòng sông ấy không chỉ có những đơn vị bộ binh hành quân vào trận địa, mà còn có những lực lượng chuyên trách làm nhiệm vụ vận tải.

Tháng 6/1972, trước yêu cầu bảo đảm hậu cần cho chiến trường Quảng Trị, Tiểu đoàn 166 thuộc Binh trạm 12, Bộ tư lệnh Trường Sơn được thành lập. Đơn vị đảm nhiệm vận chuyển bằng đường thủy, đưa nhu yếu phẩm, vũ khí, đạn dược tới các lực lượng đang chiến đấu tại mặt trận Quảng Trị; đồng thời đưa thương binh, bệnh binh từ phía trước trở về tuyến sau.

Một tuyến vận chuyển theo các dòng Sa Lung – Bến Hải – Thạch Hãn, đưa hàng đến khu vực Mai Xá. Từ đây, hàng hóa tiếp tục được vận chuyển ngược dòng Thạch Hãn để chi viện cho các đơn vị chiến đấu tại thị xã và Thành cổ. Cùng với lực lượng vận tải của tuyến Trường Sơn, các đơn vị tại mặt trận cũng tổ chức những phương thức vận chuyển phù hợp với điều kiện chiến trường. Đại đội 1, Tiểu đoàn 25 vận tải, Sư đoàn 320B đã sử dụng thuyền máy của nhân dân để vận chuyển vũ khí vào thị xã và đưa thương binh ra phía sau.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, chỉ trong 5 đêm đầu tiên, đơn vị đã vận chuyển được 8 tấn vũ khí vào thị xã Quảng Trị và đưa gần 100 thương binh về tuyến sau. Nhưng những chuyến đi trên Thạch Hãn luôn phải đối mặt với sự đánh phá của đối phương. Ban đêm, máy bay thả đèn dù để phát hiện các phương tiện vận chuyển trên sông. Khi ánh sáng xuất hiện, các chiến sĩ phải tắt máy, đưa thuyền áp sát bờ và chờ thời cơ tiếp tục hành trình. Bom từ trường được thả xuống lòng sông cũng trở thành một mối nguy hiểm đối với các phương tiện vận tải.

Trong điều kiện ấy, những chuyến thuyền vẫn tiếp tục. Vũ khí, đạn dược và lương thực được đưa vào. Thương binh được đưa ra, các đơn vị tiếp tục vượt sông bổ sung cho lực lượng đang chiến đấu trong thị xã và Thành cổ. Suốt 81 ngày đêm, Thạch Hãn vì thế gắn liền với cuộc chiến đấu bảo vệ Quảng Trị. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong quá trình vượt sông và làm nhiệm vụ vận chuyển, tiếp tế.

Sau chiến tranh, Thạch Hãn trở thành một trong những địa điểm tưởng niệm những người đã chiến đấu và hy sinh tại Quảng Trị năm 1972. Những hoạt động thả hoa đăng, dâng hương tưởng niệm trên dòng sông hôm nay cũng bắt nguồn từ ký ức ấy.