Thái úy Lý Thường Kiệt – Bản Tuyên ngôn độc lập "Nam quốc sơn hà" vang vọng bên sông Như Nguyệt

Nhận thấy dã tâm chuẩn bị xâm lược của nhà Tống, Lý Thường Kiệt đã chủ động thực hiện tư tưởng quân sự tiến công tự vệ độc đáo: "Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn mũi nhọn của giặc". Năm 1075, ông chỉ huy quân đội bất ngờ tập kích sang các căn cứ hậu cần Ung Châu, Khâm Châu của giặc rồi nhanh chóng rút về nước lập phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu) đón đánh địch.

Mùa xuân năm 1077, 30 vạn quân Tống do Quách Quỳ chỉ huy tràn sang bị chặn đứng hoàn toàn trước chiến lũy tre ngà kiên cố của phòng tuyến Như Nguyệt. Đêm đêm, giữa lúc quân giặc mệt mỏi hoang mang, từ đền thờ Trương Hống – Trương Hát bên bờ sông, bài thơ thần đanh thép của ông rền vang mặt nước: "Nam quốc sơn hà Nam đế cư / Tiệt nhiên định phận tại thiên thư...", thổi bùng lên sĩ khí quân dân Đại Việt và làm rúng động tinh thần quân giặc.

Sau khi mở đợt tổng phản công bất ngờ đánh tan đạo quân thiện chiến của giặc, Lý Thường Kiệt đã chủ động mở đường hòa hiếu, cử sứ sang đàm phán để quân Tống rút lui trong danh dự mà không cần tốn thêm xương máu của nhân dân hai nước, giữ vững nền độc lập tự chủ bền vững cho Đại Việt.