Thái úy Phúc Quốc công Lê Lai: Đệ nhất Khai quốc công thần triều Lê và tấm gương "Liều mình cứu chúa"
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, hình ảnh Thái úy Phúc Quốc công Lê Lai cứu vua Lê Lợi thoát khỏi vòng vây giặc Minh đã trở thành một biểu tượng bất tử về lòng trung thành, chí khí dũng cảm và sự hy sinh cao cả vì đại nghĩa.
Người anh hùng đất Tuyên Hóa
Lê Lai sinh ra tại làng Dựng Tú, huyện Lương Giang (nay thuộc xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa). Ông nối nghiệp cha làm Hào trưởng, nổi tiếng là người anh dũng, cương trực, giàu lòng yêu nước và có uy tín lớn trong vùng.
Năm 1416, khi Lê Lợi cùng các chí sĩ hội tụ tại Lũng Nhai để thề nguyện đánh đuổi quân Minh xâm lược, Lê Lai là một trong những người đầu tiên tham gia Hội thề Lũng Nhai. Ông cùng các tướng sĩ nguyện chung sức đồng lòng, sống chết có nhau để giành lại độc lập cho Tổ quốc.
Kỳ tích "Liều mình cứu chúa" tại Chí Linh
Năm 1418, nghĩa quân Lam Sơn mới thành lập còn gặp nhiều khó khăn. Quân Minh huy động lực lượng khổng lồ vây quét gắt gao, đẩy nghĩa quân vào tình thế vô cùng nguy cấp tại căn cứ núi Chí Linh. Vua Lê Lợi cùng bộ chỉ huy bị bao vây chặt chẽ, lương thực cạn kiệt, nguy cơ thất bại hiển hiện.
Trong thời khắc sinh tử ấy, Lê Lợi đã họp các tướng sĩ để tìm người đóng giả mình, thu hút hỏa lực giặc nhằm mở đường máu cho chủ tướng và lực lượng nòng cốt rút lui. Lê Lai đã dũng cảm bước ra nhận lấy sứ mệnh nguy hiểm này.
Ông khoác giáp bào của vua, cưỡi voi chiến, dẫn một mũi quân tiên phong xông thẳng vào vòng vây quân thù, hô to: "Ta là Bình Định Vương đây!". Quân Minh tưởng thật liền tập trung toàn bộ lực lượng bao vây và bắt giữ ông. Lê Lai bị giặc tra tấn dã man và sát hại, nhưng sự hy sinh của ông đã đánh lừa được quân địch, giúp Lê Lợi và nghĩa quân Lam Sơn rút lui an toàn, bảo toàn lực lượng để tiếp tục cuộc kháng chiến.
Tượng đài trung nghĩa sống mãi cùng sông núi
Sau khi cuộc kháng chiến chống quân Minh thắng lợi hoàn toàn, vua Lê Thái Tổ (Lê Lợi) ghi nhớ công ơn trời biển của Lê Lai. Nhà vua truy tặng ông chức Thái úy, phong tước Phúc Quốc công, suy tôn là Đệ nhất Khai quốc công thần.
Đặc biệt, trước khi qua đời, vua Lê Thái Tổ đã dặn lại con cháu đời sau phải làm lễ tế Lê Lai trước ngày tế mình một ngày. Từ đó, trong dân gian lưu truyền câu nói nổi tiếng:
"Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi"
Lễ hội tưởng niệm Thái úy Phúc Quốc công Lê Lai được tổ chức hằng năm vào ngày 21 tháng 8 âm lịch tại Đền Tép (xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa) — nơi thờ tự ông, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về dâng hương, tri ân người anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.
