Thân thế và sự nghiệp của Thượng tướng Đinh Đức Thiện

Thượng tướng Đinh Đức Thiện (1913 - 1987) nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần (nay là Tổng cục Hậu cần- Kỹ thuật). Là một nhà lão thành cách mạng, ông có nhiều công lao đóng góp trong nhiều mặt công tác của Đảng, của Nhà nước cũng như của Quân đội. Đồng chí được ví như người “anh cả” của ngành Vận tải quân sự, là một trong những lãnh đạo chủ chốt đảm nhận việc xây dựng tuyến đường mòn Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh lịch sử, là người khai sinh con đường tiếp tế chiến lược của miền Bắc cho chiến trường miền Nam trong kháng cuộc chiến chống Mỹ cứu nước.

Đồng chí Đinh Đức Thiện tên thật là Phan Đình Dinh, sinh năm 1913 tại xã Nam Vân, huyện Nam Ninh, tỉnh Nam Định (hiện nay là Phường Hồng Quang, Ninh Bình). Sinh trưởng trong một gia đình nhà nho nghèo, yêu nước, cha mất sớm, mẹ tần tảo nuôi 8 người con, trong hoàn cảnh kinh tế hết sức khó khăn.

Sớm được giác ngộ cách mạng, đồng chí tham gia hoạt động từ năm 1930, bị bắt giam ở Nam Định, nhưng không đủ căn cứ buộc tội, nên đến năm 1931, chúng phải thả đồng chí về. Ra tù, đồng chí vào Sài Gòn làm công nhân và tiếp tục hoạt động cách mạng. Năm 1936, đồng chí hoạt động trong Hội Ái hữu công nhân và tham gia phong trào Mặt trận dân chủ. Năm 1939, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Tháng 4/1940, đồng chí bị bắt giam lần thứ hai ở nhà tù Nam Định, sau đưa về nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội). Năm 1943, được ra tù, dù bị chính quyền thực dân quản lý rất chặt, đồng chí vẫn tìm cách xây dựng phong trào cách mạng ở địa phương và tìm bắt được liên lạc với Xứ ủy Bắc Kỳ. Năm 1944, đồng chí được Xứ ủy điều động lên Vĩnh Yên, tham gia Ban Cán sự Đảng của tỉnh, rồi được chỉ định làm Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Yên.

Sau Cách mạng Tháng Tám, đồng chí được điều về làm Bí thư kiêm Chủ tịch Ủy ban nhân dân cách mạng tỉnh Bắc Giang. Kháng chiến chống Pháp bùng nổ, đồng chí được cử làm Ủy viên Khu ủy Khu 12, Ủy viên Thường vụ Khu ủy 1, rồi Ủy viên Thường vụ Liên Khu ủy Việt Bắc, phụ trách công tác kinh tế.

Cuối năm 1949, cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn mới. Quân đội thành lập Cục Vận tải để chuẩn bị các chiến dịch lớn. Đồng chí được Trung ương Đảng điều vào quân đội và cử làm Cục trưởng, Bí thư Đảng ủy Cục Vận tải. Từ giữa năm 1950, Tổng cục Hậu cần được thành lập, đồng chí được chỉ định tham gia Đảng ủy Tổng cục. Đồng chí đã có nhiều công lao xây dựng ngành Vận tải quân sự, từ nhỏ đến lớn, đặc biệt là đã mạnh dạn phát triển vận tải cơ giới, kết hợp với phương tiện thô sơ và sức người, phục vụ kịp thời cho bộ đội tác chiến thắng lợi trong các chiến dịch. Kháng chiến chống Pháp kết thúc, miền Bắc được giải phóng, đồng chí được cử làm Phó Chủ nhiệm kiêm Tham mưu trưởng Tổng cục Hậu cần.

Trước yêu cầu khôi phục và phát triển kinh tế đất nước, tháng 6/1959, đồng chí được điều ra làm Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng, kiêm Chỉ huy trưởng và Bí thư Đảng ủy Công trường xây dựng Khu Gang thép Thái Nguyên, rồi từ giữa năm 1962 là Giám đốc Công ty Gang thép Thái Nguyên. Dưới sự lãnh đạo của đồng chí cùng tập thể Đảng ủy và Ban Giám đốc, sau hơn 3 năm xây dựng, Khu công nghiệp luyện kim đầu tiên của đất nước ta đã hình thành và từ cuối năm 1963, liên tục cho các mẻ gang ra lò.

Đồng chí Đinh Đức Thiện hướng dẫn Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Khu Gang thép Thái Nguyên, tháng 5/1959.

Đồng chí Đinh Đức Thiện thăm chiến trường Nam bộ trong kháng chiến chống Mỹ.

Năm 1960, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III, đồng chí được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Đầu năm 1965, đồng chí đang chỉ đạo hoàn thành xây dựng các công trình luyện, cán thép, thì đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh, đưa quân chiến đấu vào miền Nam và tiến hành chiến tranh phá hoại đối với miền Bắc. Trung ương Đảng lại điều động đồng chí trở về quân đội, giữ chức Chủ nhiệm, Bí thư Đảng ủy Tổng cục Hậu cần, tham gia Quân ủy Trung ương, và được phân công trực tiếp chỉ đạo công tác chi viện cho các chiến trường miền Nam và hai nước bạn Lào và Campuchia.

Giữa năm 1969, Bộ Cơ khí - Luyện kim được thành lập, đồng chí được điều động ra làm Bộ trưởng. Nhưng đến cuối năm đó, do yêu cầu chỉ đạo công tác chi viện chiến trường và tuyến vận tải chiến lược, đồng chí lại một lần nữa được điều động trở lại quân đội, tiếp tục làm Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần kiêm Bộ trưởng Bộ Cơ khí - Luyện kim.

Tháng 4/1974, đồng chí được phong quân hàm Trung tướng. Khi thành lập Tổng cục Kỹ thuật, đồng chí được cử kiêm chức Chủ nhiệm, Bí thư Đảng ủy Tổng cục Kỹ thuật... Trong cuộc tổng tấn công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, đồng chí là thành viên bộ phận đại diện Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh chỉ đạo Chiến dịch Tây Nguyên, rồi được cử làm Phó Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Đồng chí Đinh Đức Thiện làm việc trong Sở chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh (Từ trái qua phải: đ/c Đinh Đức Thiện, Phó Tư lệnh chiến dịch; đ/c Văn Tiến Dũng, Tư lệnh Chiến dịch, đ/c Lê Ngọc Hiền, Phó Tham mưu trưởng Chiến dịch)

Đồng chí Đinh Đức Thiện họp với các Tư lệnh chiến trường miền Nam, năm 1974

Trong 10 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, đồng chí đã góp nhiều công sức để xây dựng và phát triển ngành Hậu cần, ngành Kỹ thuật và công nghiệp quốc phòng. Đồng chí đã chú trọng xây dựng bộ máy tổ chức và đội ngũ cán bộ, xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật theo kịp yêu cầu của nhiệm vụ. Đồng chỉ đã đề xuất nhiều chủ trương và biện pháp táo bạo để xây dựng và phát triển tuyến đường chi viện chiến lược mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: mở nhiều đường ô tô ngang, dọc, tập trung lực lượng thành lập các binh đoàn vận tải cơ giới, xây dựng mạng thông tin chỉ huy vận tải tương đối hoàn chỉnh, lắp đặt tuyến đường ống để bơm xăng từ hậu phương miền Bắc vào tuyến vận tải và các chiến trường, tổ chức lực lượng phòng không đánh lại máy bay địch bảo vệ đường, cầu, phương tiện và lực lượng vận tải… Đồng chí đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi để Đoàn 559 hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ vận chuyển chi viện cho miền Nam, bảo đảm đủ nhu cầu vật chất, kỹ thuật cần thiết để giành thắng lợi ngày càng lớn, và cuối cùng toàn thắng trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Khi công tác trong quân đội, cũng như khi phụ trách các ngành kinh tế, đồng chí luôn luôn quan tâm kết hợp kinh tế với quốc phòng, giữ mối quan hệ gắn bó với các ngành, các cấp ủy và chính quyền địa phương, phối hợp chặt chẽ để hoàn thành nhiệm vụ, đồng thời nghiên cứu và đề xuất với Đảng và Nhà nước nhiều vấn đề cần thiết của đất nước để phục vụ cho tiền tuyến.

Là một cán bộ cao cấp được giao nhiều trọng trách, đồng chí luôn luôn quán triệt đường lối, quan điểm của Đảng, Nhà nước, tổ chức thực hiện kiên quyết, năng động và sáng tạo, giữ vững nguyên tắc tập thể dân chủ, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, có tác phong sâu sát chịu đi vào thực tế. Mặc dù công việc luôn luôn bận rộn, đồng chí vẫn dành thời gian đi xuống các đơn vị bộ đội, các cơ quan, cơ sở, nhiều lần trực tiếp đến các tuyến đường vận tải chiến lược, đi các chiến trường để kiểm tra, nắm tình hình, giúp cấp dưới giải quyết kịp thời các khó khăn do thực tiễn đặt ra, trực tiếp ra mặt trận chỉ đạo công tác hậu cần, kỹ thuật trong các chiến dịch lớn như: Đường 9 - Nam Lào, Bắc Quảng Trị, Tây Nguyên và mùa Xuân 1975 đại thắng.

Đồng chí Đinh Đức Thiện chủ trì họp bàn kế hoạch xây dựng đường ống xăng dầu vào phía Nam phục vụ các chiến trường

Sau khi kết thúc chiến tranh chống Mỹ, đồng chí được Trung ương Đảng điều ra ngoài quân đội, phụ trách kinh tế, và lần lượt được giao các nhiệm vụ: Ủy viên Ban Đại diện Trung ương Đảng và Chính phủ tại miền Nam, Bộ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước (1975), Bộ trưởng phụ trách Tổng cục Dầu khí (1976), Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải (1980). Đồng chí đã đề ra những kiến nghị đúng đắn để giải quyết những vấn đề kinh tế và xã hội cấp bách ở miền Nam sau ngày giải phóng, nhằm khôi phục và phát triển kinh tế của đất nước sau chiến tranh. Đồng chí đã đặt nền móng cho ngành Dầu khí Việt Nam và chỉ đạo xây dựng những cơ sở ban đầu rất quan trọng cho Xí nghiệp Liên doanh dầu khí Việt - Xô (Vietxopetro); đã chỉ đạo khôi phục mạng đường, cầu, và tổ chức lại giao thông vận tải sau chiến tranh...

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV (1976) và lần thứ V (1982), đồng chí được bầu làm Ủy viên chính thức Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đến năm 1982, đồng chí lại được điều trở lại quân đội làm Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, phụ trách hậu cần, kỹ thuật và công nghiệp quốc phòng. Tháng 1/1986, đồng chí được phong quân hàm Thượng tướng.

Do những cống hiến xuất sắc về nhiều mặt, đồng chí Đinh Đức Thiện đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh và nhiều Huân chương cao quý khác.

Trong kháng chiến chống Pháp, quân đội ta đã có đồng chí Trần Đăng Ninh, Chủ nhiệm Tổng cục Cung cấp, một nhà cách mạng có uy tín lớn trong Đảng và trong nhân dân, người xây dựng nền móng cho ngành Hậu cần quân đội ta, đã đóng góp nhiều công lao trong việc xây dựng quân đội, đưa đến chiến thắng Điện Biên Phủ. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, quân đội ta cũng tự hào có đồng chí Đinh Đức Thiện, người kế tục sự nghiệp của đồng chí Trần Đăng Ninh, có công lớn trong xây dựng ngành Hậu cần, góp phần cùng cả nước đem lại đại thắng mùa Xuân 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Hiện nay, Bảo tàng Hậu cần - Kỹ thuật đang lưu giữ và trưng bày rất nhiều tư liệu, hiện vật quý của đồng chí Đinh Đức Thiện trong đó có bức tượng chân dung đồng chí Đinh Đức Thiện. Bức tượng đồng chí được trưng bày trang trọng tại phần trưng bày công tác bảo đảm hậu cần cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mùa Xuân năm 1975, nhằm giáo dục, tuyên truyền cho cán bộ, chiến sĩ, khách tham quan, đặc biệt là thế hệ trẻ về cuộc đời, hoạt động và những công lao, đóng góp to lớn của đồng chí đối với Quân đội nói chung và ngành Hậu cần Quân đội nói riêng.

Tượng chân dung đồng chí Đinh Đức Thiện trưng bày tại Bảo tàng HC- KT

Đồng chí Đinh Đức Thiện đã đi xa, nhưng sự nghiệp và công lao của đồng chí vẫn còn mãi với Đảng, với dân, với non sông, đất nước, hình ảnh và những phẩm chất cao đẹp của người chiến sĩ cách mạng kiên trung của đồng chí vẫn sống mãi trong lòng cán bộ và chiến sĩ ngành Hậu cần cũng như toàn quân ta./.