THÀNH CỔ ĐẠI TỪ

THÀNH CỔ ĐẠI TỪ

Giữa lòng thị trấn Hùng Sơn, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên ((nay là xã Đại Phúc, tỉnh Thái Nguyên), thành cổ Đại Từ – hay còn gọi là thành huyện – lặng lẽ nằm lại như một chứng nhân của lịch sử. Dẫu thời gian đã phủ mờ dấu tích, nơi đây vẫn lưu giữ trong mình những câu chuyện về một thời kỳ phong kiến với bao biến động và đổi thay.

Theo sử liệu địa phương, những năm đầu tiên của thế kỷ XIX, cơ quan hành chính của chính quyền huyện Đại Từ đặt gần khu Huyện ủy và UBND huyện thuộc cánh đồng xóm Trung Hòa hiện nay. Thời kỳ phong kiến, nơi đặt bộ máy cai trị được xây dựng theo lối cổ, tức là có thành cao, hào sâu xung quanh, được gọi là thành huyện. Thành được thiết kế và xây theo hình chữ nhật, diện tích khoảng 18.000m2, tường thành bằng đất nèn chặt cao khoảng 6m, xung quanh giáp với chân thành có đào hào sâu từ 3-4m, rộng khoảng 20m và nước đầy quanh năm. Tiếp giáp với hào nước có trồng tre gai dày đặc để đảm bảo cho việc phòng thủ.

Năm 1865, dưới thời quan huyện Cao Phước Lãng, tòa thành được xây dựng và hoàn thiện, trở thành nhiệm sở làm việc của huyện Đại Từ. Tuy nhiên, khi thực dân Pháp thiết lập quyền cai trị, vai trò của thành huyện dần phai nhạt. Trải qua nhiều biến cố lịch sử và tác động của thời gian, các cơ quan hành chính được chuyển đến nơi khác, thành huyện dần bị phá bỏ, nhân dân địa phương đã khai khẩn thành ruộng bãi để trồng cấy, phần còn lại của toà thànhdần bị lan gx quên trong sự lặng im của thời gian.

Trải qua bao biến thiên lịch sử, thành cổ Đại Từ không còn giữ được hình dáng ban đầu. Những bức tường đất cao dần bị bào mòn, hào nước xưa kia cũng bị lấp đi, rặng tre gai không còn nữa. Trên nền đất cũ, người dân đã khai khẩn, biến nơi từng là trung tâm quyền lực thành ruộng vườn, nhà cửa – một không gian sống bình dị và gần gũi.

Dẫu vậy, dấu ấn của thành cổ vẫn chưa hoàn toàn mất đi. Những tên gọi như ruộng Cổng Tiền, ruộng Cổng Hậu, hay khu bốt gác vẫn được người dân nhắc đến như một phần ký ức quen thuộc. Đó không chỉ là những địa danh, mà còn là “mảnh ghép” của lịch sử, âm thầm kể lại câu chuyện về một công trình từng tồn tại và đóng vai trò quan trọng trong đời sống của vùng đất Đại Từ.

Ngày nay, thành cổ Đại Từ không chỉ là một di tích, mà còn là biểu tượng của chiều sâu lịch sử và văn hóa địa phương. Dù không còn hiện hữu rõ nét, nhưng giá trị của nó vẫn sống mãi trong ký ức cộng đồng, góp phần bồi đắp niềm tự hào và ý thức gìn giữ truyền thống cho các thế hệ mai sau.