THANH NIÊN XUNG PHONG: BÀ NGUYỄN THỊ LỰ

Ngày hôm đó, tôi xuống thăm bà như mọi ngày nhưng, đột nhiên bà lại muốn kể chuyện cho tôi nghe

Ngọc ơi… lại đây bà bảo này

Tôi chạy lại. Bà tôi dạo này hay quên, có khi đang nói giữa chừng lại chẳng nhớ mình đang kể gì. Nhưng tối nay, nét mặt bà khác lắm, như sắp nói điều gì đó từ rất xa xưa.

Bà nhẹ nhàng nắm lấy tay tôi: Hôm nay tự nhiên… tớ nhớ hồi tớ làm thanh niên xung phong. Không phải đánh nhau gì đâu… bọn tớ làm những việc… giản dị lắm: gánh đất mở đường, chuyển gạo, dựng lán cho bộ đội nghỉ nhờ, vá lại những con đường lún vì mưa, rồi đêm thì canh gác, soi đèn tín hiệu…

Giọng bà bỗng ấm lên, như có lửa: Trong tổ tớ lúc ấy có một cô… tên là Hà. Nhỏ hơn tớ một tuổi, chẳng cao to gì. Nhưng cái gì cũng làm được. Mỗi lần đắp đường, cả đám còn đang thở hổn hển, con bé đó đã gánh thêm một quang gánh nữa chạy mất rồi.

Tôi hỏi: Bà nhớ cô Hà lắm đúng không?

Bà khẽ gật đầu. Mắt bà như nhìn xuyên qua bức tường, tìm về một ngày mấy chục năm trước: Nhớ chứ Ngọc. Nhớ cái cách nó cười. Nhớ cái dáng nó chạy loăng quăng giữa buổi chiều nắng. Có lần trời mưa tầm tã, đường lầy như bùn ngập, tớ trượt chân đổ cả rổ đồ đạc. Nó chạy đến đỡ bà dậy, miệng cứ cười tít: “chị Vi ơi, chậm thôi chị, chứ chị ngã thế này em phải gánh việc gấp đôi đấy!”

- Nói thế mà nó vẫn gánh giúp tớ thật. Bà cười hề hề, một nụ cười nghe thì vui vẻ nhưng ẩn đầy vẻ hoài niệm.

Rồi bà chậm rãi kể tiếp: Đến mùa rét, nhóm tớ ấy phải thay nhau trực đêm giữ kho gạo tạm. Lạnh cắt thịt cắt da, vậy mà Hà cứ ôm cái...cái đàn cũ, gảy lung tung vài nốt, hát mấy bài chẳng đầu đuôi. Nhưng nhờ thế mà kho gạo đêm ấy ấm lạ kỳ.

Tôi dựa vào vai bà, nghe tiếng tim bà đập chậm và yếu.

Một lúc lâu sau, tôi hỏi: Cô Hà bây giờ ở đâu vậy bà?

Bà im lặng một chút. Khi bà nói, giọng bà nhỏ đi: Sau này… chiến tranh dữ dội hơn. Nhiều nhóm thanh niên xung phong phải tỏa đi xa. Cái Hà được điều vào tổ khác, rồi… rồi tớ chẳng gặp lại nữa. Người ta bảo đơn vị nó chuyển về một vùng bom đánh ác lắm. Mà Ngọc biết tớ hay quên lắm rồi… Nhiều khi tớ nghĩ mình nhớ nhầm. Nhưng tối nay… tự nhiên mọi hình ảnh ùa về rõ lắm. Rõ đến đau lòng. Tôi nắm lấy tay bà thật chặt.

Bà nhìn tôi, mỉm cười: Ở miền Bắc, tụi bà chỉ làm những việc bình thường thôi Ngọc ạ. Nhưng trong cái bình thường ấy, có những con người… khiến bà nhớ cả đời. Cái Hà ấy, Một cô gái bé nhỏ, làm những việc giản dị… mà để lại cho tớ kỉ niệm lớn tới vậy

Tôi áp đầu vào vai bà: Bà ơi, bà kể tiếp đi. Con muốn nghe thêm về tuổi trẻ của bà, và của cô Hà nữa.

Bà vỗ nhẹ tay tôi, chậm rãi: Ừ… để tớ kể cho… không nao lại quên thì khổ, hề hề. Bà nhắm mắt một lúc, như đang lật từng trang ký ức mỏng manh mà thời gian đã nhàu nát đi nhiều.

“…Hôm đơn vị nó đi, tớ còn nhớ rõ lắm,” bà nói rất khẽ, “buổi sáng trời lạnh mà nắng lại trong. Hà đứng sửa lại quai nón cho tớ, tay nó lạnh cóng mà vẫn cười: ‘Khi nào xong việc, em về nhóm mình chơi. Chị mà để đường sụt lún là em mắng đấy!’”

Bà bật cười, nhưng tiếng cười run run như sắp vỡ:
“Lúc ấy tớ chỉ nghĩ là vài tuần nữa sẽ gặp lại. Tụi trẻ bọn tớ hồi đó… tin rằng chia tay hôm nay, mai lại gặp. Chiến tranh mà… ai mà nghĩ được nó dài đến thế.”

Tôi thấy tay bà siết nhẹ vào tay mình, tưởng như bà đang nắm lấy một bàn tay khác – bàn tay của cô Hà năm nào.

“Rồi một hôm,” bà nói tiếp, hơi thở rung lên, “trong lúc đang gánh đất, tớ nghe mấy chú bộ đội nói nhỏ với nhau… hình như tổ của Hà trúng bom. Lúc ấy tớ chỉ nghe được vài chữ, nhưng đầu óc tớ cứ ù đi. Tớ hỏi, nhưng chẳng ai trả lời rõ. Chỉ biết là… từ đó, chẳng ai còn thấy con bé nữa.”

Trong gian phòng nhỏ, tôi nghe rõ tiếng mưa lác đác ngoài hiên, rơi giống như những giọt thời gian rơi xuống vai bà.

Bà chậm rãi:
“Ngọc ạ… Có những người đi qua đời mình chỉ một quãng ngắn, nhưng để lại dấu chân dài lắm. Cái Hà là vậy. Mỗi khi trời trở gió, mỗi khi nghe tiếng ai gảy mấy nốt đàn sai loạn cả lên… tớ lại nhớ nó. Nhớ cái dáng nhỏ xíu mà khỏe như gió. Nhớ cái nụ cười liến thoắng giữa thời chiến tối tăm.”

Tôi tựa vào bà, cảm nhận hơi ấm hiếm hoi còn sót lại trong cơ thể đã mỏi mòn của bà.

Bà nói, như một lời dặn:
“Tuổi trẻ của bà, Ngọc ạ… đâu có gì lớn lao. Chỉ là những con người bình thường, làm những việc bình thường ở một thời không bình thường. Nhưng chính những điều giản dị ấy… mới bền lâu.”

Một khoảng lặng dài trôi qua. Bà khẽ vuốt tóc tôi, ánh mắt xa xăm dần dịu lại.

“Giờ thì…” bà mỉm cười, nhẹ đến mức như một vệt sương, “tớ không biết cái Hà ở nơi nào. Nhưng tớ tin… ở đâu đó, nó vẫn cười, vẫn chạy loăng quăng, vẫn ôm cái đàn cũ gảy mấy nốt chả giống bài nào.”

Tôi vòng tay ôm lấy bà.
“Bà ơi… con nghĩ cô Hà nghe được hết đấy.”

Bà tựa đầu vào vai tôi, giọng nhỏ đến mức chỉ có tôi nghe:
“Ừ… bà cũng mong thế. Để nó biết… rằng có một người bạn già này… vẫn nhớ nó suốt cả một đời.”

Ngoài trời, mưa đã tạnh. Gió đêm thổi nhẹ qua ô cửa, như mang theo một tiếng hát mơ hồ của ai đó từ rất xa – một tiếng hát vụng về, không đầu không cuối, nhưng đủ để sưởi ấm cả một miền ký ức.