Thiếu tướng Cao Pha - tướng quân báo, tướng đặc công

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, quân đội ta đã có nhiều vị tướng lỗi lạc được trong nước và quốc tế ngưỡng mộ. Nhưng cũng còn không ít vị tướng mà cuộc đời hoạt động cùng chiến công của họ rất sôi nổi, đặc sắc lại chưa nhiều người biết; Thiếu tướng Cao Pha (1920-2006) là một trong số đó.

Tên “cúng cơm” của Thiếu tướng Cao Pha là Nguyễn Thế Lương. Cách mạng Tháng Tám 1945 nổ ra, anh sinh viên Trường Cao đẳng Canh nông Hà Nội Nguyễn Thế Lương chưa kịp lấy bằng tốt nghiệp đã cùng nhiều bạn đồng khoa - những người sau này đều trở thành tướng lĩnh hay cán bộ cao cấp như Nguyễn Thế Lâm, Hoàng Đình Phu, Ngô Điền, Tôn Thất Hoàng, Phan Hạo - hăng hái lên đường nhập ngũ.

Dường như là một định mệnh, ngay từ đầu Nguyễn Thế Lương đã gắn với quân báo. Trước đó, trong tổ chức Thanh niên Tiền tuyến, anh từng được chỉ định làm trưởng ban ám sát, mặc dù lúc đó chẳng ám sát ai, chỉ theo dõi bọn Việt gian hay vận chuyển máy in, tài liệu. Rồi tối 20-8-1945, anh cùng Đặng Văn Việt - bạn cùng trường, sau trở thành trung đoàn trưởng nổi tiếng được mệnh danh “Hùm xám Đường số 4” - trèo lên cột cờ Thành nội Huế, hạ cờ quẻ ly, treo cờ đỏ sao vàng cách mạng. Anh còn tham gia bắt bọn biệt kích Pháp nhảy dù xuống rừng Hiền Sỹ phía tây Huế, hay hộ tống Bảo Đại ra Hà Nội gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đầu năm 1948, khi đang là tiểu đoàn trưởng thuộc Trung đoàn Sơn La và đã lập nhiều chiến công, anh được gọi về Bộ Tổng tham mưu làm trưởng phòng quân báo; bí danh “Cao Pha” có từ đó.

Nhiều năm làm quân báo, Thiếu tướng Cao Pha có hai kỷ niệm nhớ đời với Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp vào những thời khắc quyết định của các chiến dịch lớn. Tháng 8-1950, chuẩn bị cho Chiến dịch Biên giới, ý định ban đầu là đánh thẳng vào thị xã Cao Bằng. Hai người đi thị sát trận địa, thấy cụm phòng ngự của địch khá dày và chặt chẽ, nếu ta có thắng cũng không tránh khỏi tổn thất, trong khi cứ điểm Đông Khê yếu hơn. Đông Khê được chọn là điểm đột kích, sau đó hạ tiếp Thất Khê; kết quả là quân ta giành thắng lợi mau chóng với tổn thất ít nhất. Chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, Trưởng phòng quân báo mặt trận Cao Pha lại được cùng Đại tướng Tổng tư lệnh nghiên cứu chiến trường, và Đại tướng cũng có một quyết định mang tính bước ngoặt như vậy: thay vì “đánh nhanh, thắng nhanh” là “đánh chắc, tiến chắc”.

Đầu năm 1967, Tổng Tham mưu trưởng Văn Tiến Dũng gọi Thượng tá Cao Pha, Cục phó Cục 2, lên thông báo một quyết định mới: ông kiêm nhiệm Phó tư lệnh Binh chủng Đặc công - một binh chủng vừa được thành lập. Quân báo và đặc công dù chức năng có khác nhau, song có nhiều điểm tương đồng trong huấn luyện và chiến đấu: người chiến sĩ quân báo hay đặc công khi đột nhập căn cứ địch đều phải bí mật, bất ngờ, dũng cảm, mưu trí và có quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ rất cao. Kể từ đó, nhà quân báo kỳ cựu này còn tham gia chỉ đạo binh chủng đặc biệt tinh nhuệ lập nhiều chiến công vang dội trong suốt những năm tháng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Lần đầu tiên Cao Pha được gặp Bác Hồ là vào tháng 9-1945, khi đưa Bảo Đại từ Huế ra Hà Nội. Ở Phủ Chủ tịch, đang nói chuyện với một bạn học trường Quốc học năm xưa thì ông thấy một cụ già cao, gầy, mặc quần soóc, đi dép cao su bước vào, theo sau là một người còn trẻ mặc com lê trắng, cà vạt đen, đội mũ phớt. Anh bạn ghé tai ông bảo: Cụ Hồ và ông Võ Nguyên Giáp đó. Thấy Nguyễn Thế Lương mặc quân phục, đội mũ ca lô, cụ hỏi ngay: “Chú ở chiến khu nào về?”. Sau phút bối rối, ông nói: “Thưa cụ, cháu ở Huế, đưa cố vấn Vĩnh Thụy ra Hà Nội”.

Lần thứ hai, Trưởng phòng quân báo Cao Pha gặp Bác trong Chiến dịch Biên giới 1950. Sau khi hỏi về tình hình địch, Bác muốn đi quan sát trận địa, và hôm ấy nhà nhiếp ảnh Vũ Năng An đã chụp được bức ảnh lịch sử “Bác Hồ quan sát chiến dịch Đông Khê”, trở thành biểu tượng truyền thống của ngành Tình báo quân sự. Cũng trên điểm cao này, Bác còn tức cảnh làm một bài thơ ngắn mang tên “Lên trận địa”, nói về khí thế mạnh mẽ của quân ta và lời thề diệt lũ xâm lăng.

Sau khi cứ điểm Đông Khê bị tiêu diệt, ta bắt được nhiều tù binh, Bác lại gọi Cao Pha, bảo đưa đi gặp tù binh. Cao Pha lo chuyện giữ bí mật, sợ tù binh nhận ra Bác, thì Người đã có cách hóa trang rất nhanh: đem thuốc đỏ và bông băng bịt râu lại, y như một chiến sĩ bị thương. Gặp tù binh đại úy đồn trưởng và hai trung úy, Bác nói ngay bằng tiếng Pháp, bảo mình là Việt kiều ở Pháp đã tham gia kháng chiến chống phát xít Đức, nay về nước theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh; rồi Bác khuyên tù binh phải làm tốt quy định của trại, sẽ được hưởng lượng khoan hồng, nếu có ý kiến gì thì gửi lên theo địa chỉ: Nguyễn Thắng, cố vấn chính trị mặt trận.

Lần cuối cùng Thiếu tướng Cao Pha được gặp Bác Hồ là vào ngày 19-3-1967, khi Bác đến xem bộ đội đặc công diễn tập, cùng đi có Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Diễn tập vào ban đêm tại thao trường ở xã Phùng Khoang, ngoại thành Hà Nội. Đèn pha chiếu sáng, Phó tư lệnh binh chủng Cao Pha thưa với Người là anh em đặc công đang dò mìn, chui rào, tiềm nhập về phía Bác và các vị lãnh đạo ngồi. Bác chăm chú nhìn nhưng không phát hiện được; mươi phút sau các chiến sĩ đặc công đã đến sát chỗ Bác, vụt đứng cả dậy. Bác tỏ ra vui thích, vỗ tay khen.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân.