Thiếu tướng Cao Pha và kỷ niệm hai lần được gặp Bác Hồ
Thiếu tướng Cao Pha và kỷ niệm hai lần được gặp Bác Hồ
Thiếu tướng Cao Pha (1920-2006), tên thật là Nguyễn Thế Lương, quê ở làng Hà Thanh, xã Điện Hòa, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay là phường Điện Bàn Bắc, TP Đà Nẵng). Hồi ông còn sống, mỗi lần có sự kiện liên quan đến ngành Tình báo quân sự hoặc bộ đội Đặc công, chúng tôi hay tìm gặp để hỏi chuyện, bởi ông từng là Phó tư lệnh Binh chủng Đặc công và Cục phó Cục Tình báo (nay là Tổng cục II-Bộ Quốc phòng).
- Bác cho phép cậu lên gặp Bác đấy.
Nơi Bác nghỉ ở cạnh lán ông và Đại tướng dừng chân khoảng vài trăm mét trên sườn núi đá. Sắp được gặp Bác, ông vừa mừng, vừa lo vì lần đầu tiên được trực tiếp báo cáo công việc với Bác. Sau khi chiến sĩ bảo vệ báo cáo với Bác, Bác nhận ra ông đang rất lúng túng. Người thân mật chỉ cho ông ngồi gần rồi nói:
- Trận này ta đánh lớn, nhất định thắng, nhưng địch không chịu thua một cách dễ dàng. Tình hình sẽ diễn biến phức tạp và khẩn trương. Chú làm quân báo phải hết sức cảnh giác, phải theo dõi chặt chẽ hành động của địch. Phải biết dựa vào dân, khéo tổ chức thì dân sẽ cung cấp tin tức tốt cho bộ đội…
Rồi Bác nói việc huy động lương thực trong nhân dân, về tiết kiệm, về chính sách tù hàng binh địch. Gần một tiếng đồng hồ bên Bác, được Bác dạy bảo bằng những lời nói ân cần, bình dị, ấm áp tình cha con, ông vô cùng xúc động. Khi chào Bác ra về, Bác còn dặn:
- Chú nói với anh Văn, Bác muốn đi quan sát trận địa.
Sáng 16-9, Bác đến Sở chỉ huy để lên Đài quan sát trận địa. Cao Pha đã chuẩn bị chu đáo mọi mặt, cử đồng chí Phạm Chước, cán bộ quân báo, Trưởng đài quan sát trực tiếp bảo vệ Bác lên đài. Cao Pha tiễn Bác đến núi Báo Đông, đến chân núi thì Bác nhắc ông trở về lán trực ban tác chiến vì trận Đông Khê đang diễn ra. Cao Pha nhìn theo Bác xắn quần cao, chống gậy thoăn thoắt leo núi mà lòng xúc động vô cùng.
Bác ngồi trên đài quan sát địa hình về hướng Đông Khê, Thất Khê, Cao Bằng khoảng một tiếng đồng hồ thì xuống núi. Cao Pha đón Bác và nói:
- Thưa Bác, hôm nay trời sương mù, quan sát hơi khó…
Bác cười:
- Anh em trên đài quan sát đêm gió lạnh, chú phải cho mặc đủ ấm!
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An tháp tùng Bác trong chuyến đi đó đã chụp bức ảnh “Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát Mặt trận Đông Khê” đi vào lịch sử, là niềm tự hào của ngành Tình báo quân sự và dân tộc Việt Nam. Cũng trên cao điểm quan sát đó, Bác Hồ đã sáng tác bài thơ bất hủ “Đăng sơn” (Lên núi) bằng chữ Hán, nhà thơ Xuân Diệu đã dịch:
"Chống gậy lên non xem trận địa
Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây
Quân ta khí mạnh nuốt Ngưu Đẩu
Thề diệt xâm lăng lũ sói cầy".Khi Chiến dịch Trung du gần kết thúc, Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp gọi Cục phó Cục Quân báo Cao Pha lên báo cáo tình hình. Thật bất ngờ, trong Sở chỉ huy của Đại tướng có Bác Hồ. Cao Pha đang lúng túng thì Đại tướng giới thiệu với Bác:
- Thưa Bác, đây là cậu Cao Pha mà Bác gặp ở Chiến dịch Biên giới đang chuẩn bị đi học ở Trung Quốc… Cậu ta chuẩn bị cưới vợ trước khi đi…
Bác cười và hỏi Cao Pha:
- Chú biết tiếng Pháp chứ?
- Dạ có ạ!
- Thế thì Cao Pha phiên âm ra tiếng Pháp nghĩa là gì? Chú có biết không?
Cao Pha rất lúng túng rồi báo cáo với Bác:
- Thưa Bác, cháu tên khai sinh là Nguyễn Thế Lương, đi học bạn bè trêu đùa gọi chệch đi là “Thê Lương”, lúc về Cục Tình báo để giữ bí mật cháu lấy tên là Cao Pha…
Thấy Bác vẫn cười, Cao Pha lúng túng và giật mình khi nhớ tiếng Pháp “Cao Pha” (Cafard) là đạo đức giả, cũng có nghĩa nữa là “buồn rầu”!
Sau đó Bác dặn:
- Đi học tình báo phải giữ bí mật, phải học cho tốt để về làm việc… Chú sắp cưới vợ, khi nào có con báo cho Bác biết, Bác cho một chiếc áo lụa!
Năm 2000, khi Thiếu tướng Cao Pha tròn 80 tuổi, đồng đội đến chúc thọ ông bằng những vần thơ làm nhớ lại ngày ông gặp Bác Hồ:
"Cao Pha trẻ mãi chẳng Thê Lương
Ha hả cười vang giọng dễ thương
Tình báo đặc công danh một thuở
Tướng già, bình dị, chẳng phô trương".
