Thiếu tướng, Giáo sư – Viện sĩ Trần Đại Nghĩa

Mấy ngày qua, người ta tranh luận rất nhiều về cụm từ "Steve Jobs Việt Nam".

Nhưng điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn là một chuyện khác: Việt Nam không thiếu những con người xuất chúng để thế hệ trẻ học hỏi và noi theo.

Trong số đó có một người từng từ bỏ sự nghiệp đầy triển vọng ở châu Âu để trở về góp phần xây dựng nền công nghiệp quốc phòng nước nhà.

Một người được xem là một trong những bộ óc khoa học kỹ thuật xuất sắc nhất lịch sử Việt Nam.

Đó là Thiếu tướng, Giáo sư – Viện sĩ Trần Đại Nghĩa

Tên thật của ông là Phạm Quang Lễ, sinh năm 1913 tại Vĩnh Long. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng là một học sinh xuất sắc với niềm đam mê đặc biệt dành cho khoa học kỹ thuật.

Sau này, ông sang Pháp du học, miệt mài nghiên cứu cơ khí, chế tạo máy và nhiều lĩnh vực kỹ thuật hiện đại khác.

Khi ấy, trước mặt ông là một tương lai mà rất nhiều người mơ ước: một công việc tốt, một cuộc sống ổn định và một sự nghiệp rộng mở ở châu Âu.

Nhưng trong khi nhiều người tìm cách ở lại, ông lại lựa chọn một con đường khác.

Năm 1946, sau cuộc gặp với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Pháp, ông quyết định trở về Việt Nam và được đặt cho cái tên mới: Trần Đại Nghĩa.

Từ đây, cuộc đời của một kỹ sư được đào tạo ở châu Âu gắn liền với vận mệnh của một dân tộc đang bước vào cuộc kháng chiến gian khổ.

Khi ấy, Việt Nam gần như chưa có nền công nghiệp quốc phòng đúng nghĩa. Thiếu nhà máy, thiếu máy móc, thiếu nguyên liệu và thiếu chuyên gia.

Nhưng điều chúng ta có là những con người như Trần Đại Nghĩa.

Ông không chỉ giỏi lý thuyết. Ông có khả năng biến tri thức thành sức mạnh thực tế trên chiến trường.

Từ những xưởng quân giới đơn sơ giữa núi rừng Việt Bắc, ông cùng các cộng sự nghiên cứu và chế tạo nhiều loại vũ khí quan trọng phục vụ kháng chiến. Những kiến thức học được ở phương Tây dần trở thành năng lực chiến đấu của người Việt Nam.

Người ta gọi ông là "cha đẻ của ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam".

Đó không phải là một danh xưng để tôn vinh cho đẹp, mà là sự ghi nhận dành cho người đã đặt những viên gạch đầu tiên cho nền khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà.

Điều khiến Trần Đại Nghĩa trở nên đặc biệt không chỉ là tài năng. Mà còn là lựa chọn của ông. Một người có thể sống sung túc ở châu Âu đã chọn trở về khi đất nước cần mình.

Ông không mang về vàng bạc.

Ông mang về kiến thức.

Và trong những giai đoạn khó khăn nhất của lịch sử, đó có lẽ là thứ quý giá hơn tất cả.

Có lẽ điều đáng nể nhất ở Trần Đại Nghĩa không phải là ông giỏi đến mức nào. Mà là ông đã dùng tất cả sự giỏi giang ấy vào đúng thời điểm đất nước cần nhất.

Và đó cũng là lý do vì sao, hơn nửa thế kỷ sau, cái tên Trần Đại Nghĩa vẫn được nhắc đến như một biểu tượng của trí tuệ Việt Nam.