THIẾU TƯỚNG, GIÁO SƯ, VIỆN SĨ TRẦN ĐẠI NGHĨA – NHÀ KHOA HỌC LỚN, NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO NGÀNH CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG VIỆT NAM - PHẦN IV

Những công trình vũ khí đầu tiên và dấu ấn trong kháng chiến chống Pháp

Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, quân đội Việt Nam phải đối mặt với sự chênh lệch lớn về vũ khí, trang bị và phương tiện chiến tranh. Trong khi đối phương sử dụng xe tăng, thiết giáp và hệ thống công sự kiên cố, lực lượng kháng chiến lại thiếu nghiêm trọng các loại vũ khí có khả năng chống tăng và phá hủy lô cốt. Trong hoàn cảnh đó, việc chủ động nghiên cứu, chế tạo vũ khí trở thành yêu cầu cấp thiết.

Tháng 11 năm 1946, Trần Đại Nghĩa cùng các cán bộ, công nhân quân giới bắt tay hoàn thiện súng và đạn chống tăng Bazooka. Đây là công việc phức tạp, bởi chế tạo được một khẩu súng chưa đủ; loại đạn đi kèm phải hoạt động ổn định, đạt yêu cầu về sức xuyên phá và bảo đảm an toàn khi sử dụng. Những thử nghiệm ban đầu gặp không ít trở ngại, đòi hỏi đội ngũ nghiên cứu phải liên tục kiểm tra, tính toán và điều chỉnh các thông số kỹ thuật.

Trong điều kiện máy móc, vật liệu và phương tiện kiểm nghiệm còn hạn chế, Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự đã từng bước tháo gỡ khó khăn. Cuối tháng 2 năm 1947, súng và đạn Bazooka do quân giới Việt Nam nghiên cứu, chế tạo đã đạt kết quả cần thiết để đưa vào sử dụng. Đầu tháng 3 năm 1947, loại vũ khí này được sử dụng trong chiến đấu, góp phần đánh vào lực lượng thiết giáp của Pháp ở khu vực phía tây Hà Nội. Sự kiện đó chứng minh rằng Việt Nam có thể tự nghiên cứu và chế tạo một loại vũ khí chống tăng có giá trị thực tiễn, dù điều kiện sản xuất còn rất nghèo nàn.

Sau thành công của Bazooka, Trần Đại Nghĩa tiếp tục cùng đồng nghiệp nghiên cứu súng không giật SKZ, loại vũ khí được thiết kế để tăng khả năng công phá các công sự kiên cố. Công việc này đặt ra những yêu cầu kỹ thuật khác, từ thiết kế súng, chế tạo đạn đến thử nghiệm và tổ chức sản xuất. Những nỗ lực nghiên cứu trong giai đoạn 1948–1949 đã đưa SKZ vào sử dụng, góp phần nâng cao khả năng đánh công sự của bộ đội Việt Nam.

Bên cạnh Bazooka và SKZ, ông còn tham gia nghiên cứu, chỉ đạo kỹ thuật chế tạo đạn bay, góp phần mở rộng khả năng tự sản xuất vũ khí trong hoàn cảnh chiến tranh. Những thành quả ấy không phải kết quả của một cá nhân làm việc đơn độc. Đằng sau chúng là sự đóng góp của nhiều cán bộ kỹ thuật, công nhân và chiến sĩ quân giới, cùng làm việc trong điều kiện thiếu thốn, phải di chuyển cơ sở sản xuất để bảo đảm bí mật và an toàn.

Điều đáng chú ý trong sự nghiệp của Trần Đại Nghĩa là ông không chỉ vận dụng nguyên mẫu kỹ thuật có sẵn mà còn tìm cách điều chỉnh để phù hợp với vật liệu, phương tiện và trình độ sản xuất trong nước. Chính khả năng kết hợp kiến thức hiện đại với điều kiện thực tế đã giúp các công trình nghiên cứu của ông trở thành những sản phẩm có thể phục vụ trực tiếp cho cuộc kháng chiến.