THIẾU TƯỚNG, GIÁO SƯ, VIỆN SĨ TRẦN ĐẠI NGHĨA – NHÀ KHOA HỌC LỚN, NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO NGÀNH CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG VIỆT NAM - PHẦN VII

Phẩm chất của một nhà khoa học gắn bó với nhân dân

Trong suốt cuộc đời công tác, Trần Đại Nghĩa đảm nhận nhiều vị trí khác nhau, từ kỹ sư nghiên cứu, người chỉ huy quân giới đến nhà quản lý khoa học và người đứng đầu các tổ chức khoa học. Dù ở cương vị nào, điểm xuyên suốt trong sự nghiệp của ông vẫn là nỗ lực đưa tri thức vào giải quyết những nhiệm vụ thực tế của đất nước.

Ông không xem khoa học là lĩnh vực tách rời cuộc sống. Những nghiên cứu về vũ khí trong kháng chiến xuất phát từ nhu cầu bảo vệ lực lượng chiến đấu; công việc đào tạo kỹ sư gắn với yêu cầu xây dựng nền công nghiệp; còn việc tổ chức các viện nghiên cứu và tập hợp giới khoa học hướng đến mục tiêu phát triển năng lực tự chủ về tri thức và công nghệ.

Một trong những thử thách lớn nhất đối với ông là làm khoa học trong hoàn cảnh thiếu thốn. Trong những năm kháng chiến, các cơ sở quân giới không có điều kiện vật chất như những nhà máy công nghiệp hiện đại ở nước ngoài. Nhiều vấn đề phải được giải quyết bằng sự phối hợp giữa kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm thực hành và khả năng sáng tạo của cả tập thể. Từ thực tế ấy, sự nghiệp của Trần Đại Nghĩa cho thấy vai trò của việc phát huy trí tuệ con người, đào tạo cán bộ và xây dựng năng lực nghiên cứu ngay trong nước.

Ông cũng là một trong những trí thức tiêu biểu lựa chọn trở về khi đất nước cần đến kiến thức của mình. Quyết định ấy khiến ông phải từ bỏ nhiều điều kiện thuận lợi ở nước ngoài để đối mặt với chiến tranh và những năm tháng gian khó. Nhưng chính sự lựa chọn đó đã gắn tên tuổi ông với một giai đoạn đặc biệt của lịch sử khoa học và kỹ thuật Việt Nam.