Thiếu tướng Hoàng Sâm – vị tướng tài ba và huyền thoại nơi biên giới

Đầu năm 1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh phong quân hàm Thiếu tướng cho đồng chí Hoàng Sâm, đưa ông trở thành một trong những vị tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như Khu trưởng Liên khu 2, Liên khu 3, Tư lệnh Quân khu Tả Ngạn, Hữu Ngạn, Quân khu 3 và Quân khu Trị - Thiên. Với tài năng quân sự, lòng dũng cảm và sự gần gũi với nhân dân, cuộc đời ông để lại nhiều câu chuyện được nhắc đến như những huyền thoại.

Từ người liên lạc của Bác Hồ đến người chỉ huy Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân

Thiếu tướng Hoàng Sâm tên thật là Trần Văn Kỳ, sinh năm 1915 tại Lệ Sơn, Tuyên Hóa, Quảng Bình. Năm 1927, khi mới 12 tuổi, vì hoàn cảnh khó khăn, ông phiêu bạt sang Xiêm, nay là Thái Lan. Tại đây, ông tham gia tổ chức cách mạng của Việt kiều và có cơ duyên gặp Thầu Chín, tức Nguyễn Ái Quốc.

Nhận thấy ở cậu bé Trần Văn Kỳ sự nhanh nhẹn và tinh thần ham học hỏi, Nguyễn Ái Quốc giao ông làm liên lạc trong thời gian hoạt động tại Xiêm. Sau khi Người rời Xiêm sang Trung Quốc cuối năm 1929, Trần Văn Kỳ tiếp tục ở lại gây dựng phong trào. Ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, phụ trách in ấn và phát tán tài liệu cách mạng.

Do hoạt động cách mạng, ông bị mật thám Xiêm bắt rồi trục xuất. Trần Văn Kỳ tìm đường sang Trung Quốc, tham gia các lớp huấn luyện và đến năm 1937 được tổ chức đưa về nước hoạt động. Sau một thời gian bị thực dân Pháp bắt giam, ông vượt biên trở lại Trung Quốc và gặp lại Nguyễn Ái Quốc. Chính tại đây, ông được Người đặt bí danh Hoàng Sâm. Từ đó, cái tên Hoàng Sâm gắn liền với cuộc đời hoạt động cách mạng của ông.

Người khiến cả nhân dân yêu mến, kẻ thù nể sợ

Những năm đầu hoạt động ở vùng biên giới Cao Bằng, Hoàng Sâm không chỉ giỏi tổ chức và chiến đấu mà còn rất khéo léo trong công tác dân vận. Khi ấy, các toán thổ phỉ thường xuyên hoành hành, khiến cuộc sống của người dân bất ổn và gây nhiều khó khăn cho phong trào cách mạng.

Hoàng Sâm cùng các đồng đội đã tìm cách vừa đấu tranh, vừa vận động, thu phục những toán phỉ có thế lực. Có lần, ông cùng Lê Quảng Ba đến tận sào huyệt của trùm phỉ Lý Xìu để gặp gỡ, uống rượu và thi tài. Trong cuộc thi bắn súng, dù đã uống rượu, Hoàng Sâm vẫn bắn trúng những mục tiêu ở khoảng cách xa khiến đối phương khâm phục. Sau đó, các trùm phỉ còn chủ động kết nghĩa huynh đệ với ông và cam kết không tiếp tục gây rối, phá phách.

Những cách làm vừa mềm dẻo vừa kiên quyết ấy góp phần hạn chế hoạt động của các toán thổ phỉ, giúp vùng Lục Khu dần ổn định. Nhờ vậy, các tổ chức cứu quốc của Việt Minh có điều kiện phát triển và phong trào cách mạng được củng cố.

Người chỉ huy những trận đánh đầu tiên của Quân đội ta

Với kinh nghiệm chiến đấu và khả năng chỉ huy, Hoàng Sâm được chọn làm Đội trưởng Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân khi đội được thành lập ngày 22-12-1944.

Chỉ vài ngày sau, ông trực tiếp chỉ huy hai trận đánh đầu tiên là Phai Khắt và Nà Ngần. Tại trận Phai Khắt ngày 25-12-1944, Hoàng Sâm cho bộ đội cải trang thành quân tuần tiễu của địch để bất ngờ tiến vào đồn. Nhờ cách đánh táo bạo và chính xác, chỉ trong khoảng 10 phút, ta diệt và bắt 18 tên địch, thu 17 khẩu súng cùng nhiều trang bị rồi rút lui an toàn.

Ngay ngày hôm sau, tại Nà Ngần, bộ đội tiếp tục cải trang thành lính địch để tiếp cận đồn. Khi thời cơ đến, quân ta bất ngờ nổ súng, tiêu diệt và bắt nhiều tên địch, thu 27 khẩu súng cùng nhiều đạn dược. Hai chiến thắng liên tiếp đã tạo tiếng vang lớn và trở thành những trận đánh mở đầu cho truyền thống “đánh chắc thắng, đánh thắng trận đầu” của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Vị tướng tài ba trên nhiều chiến trường

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Sâm tiếp tục thể hiện khả năng chỉ huy trên nhiều chiến trường. Tại Tây Bắc, trận đánh ở Dốc Đẹt là một ví dụ tiêu biểu. Ông tận dụng địa hình, bố trí bộ đội mai phục trên các dốc cao, kiên nhẫn chờ quân Pháp tiến vào trận địa rồi mới đồng loạt nổ súng. Trước sự chống trả quyết liệt của bộ đội, quân Pháp phải rút lui, âm mưu đánh úp Bộ chỉ huy Mặt trận Tây Tiến bị phá tan.

Năm 1948, Hoàng Sâm được Chủ tịch Hồ Chí Minh phong quân hàm Thiếu tướng. Đây là sự ghi nhận đối với một cán bộ đã trưởng thành từ thực tiễn chiến đấu, có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và chiến đấu của quân đội.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, từ năm 1955 đến 1968, ông lần lượt giữ cương vị Tư lệnh các Quân khu Tả Ngạn, Hữu Ngạn, Quân khu 3 và Quân khu Trị - Thiên. Năm 1962, ông còn được cử sang Lào làm nhiệm vụ quốc tế với bí danh Chăn-đi. Bằng tinh thần trách nhiệm và kinh nghiệm của mình, ông hoàn thành tốt nhiệm vụ và được cán bộ, nhân dân Lào tin tưởng, quý trọng.

Tháng 12-1968, Thiếu tướng Hoàng Sâm hy sinh tại chiến trường Bình - Trị - Thiên khi mới 53 tuổi. Ông ra đi khi đang ở thời kỳ sung sức và có nhiều đóng góp cho quân đội.

Với những cống hiến trong suốt cuộc đời cách mạng, Thiếu tướng Hoàng Sâm được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh năm 1999 cùng nhiều phần thưởng cao quý khác như Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Chiến thắng hạng Nhất và Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.

Từ một cậu bé sớm xa quê, trở thành người liên lạc của Nguyễn Ái Quốc, rồi người chỉ huy những trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân và một trong những vị tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, cuộc đời Hoàng Sâm là câu chuyện về lòng dũng cảm, tài năng và sự gắn bó với nhân dân. Hình ảnh người chỉ huy quyết đoán trên chiến trường nhưng gần gũi, khéo léo trong dân vận vẫn được nhiều thế hệ nhắc nhớ.