Thiếu tướng Nguyễn Chánh: Vị danh tướng tài ba của Liên khu 5 (1914 - 1957)

Nếu ở miền Bắc có một Điện Biên Phủ chấn động địa cầu, thì tại khúc ruột miền Trung, lịch sử quân sự vô cùng tự hào về những chiến công lẫy lừng của Thiếu tướng Nguyễn Chánh. Quê ở Sơn Tịnh, Quảng Ngãi, ông là Tư lệnh kiêm Chính ủy Liên khu 5, một vị tướng tài ba, tự học mà thành tài, người được mệnh danh là "linh hồn" của chiến trường Nam Trung Bộ trong kháng chiến chống Pháp.

Dưới sự lãnh đạo xuất chúng của Nguyễn Chánh, vùng tự do Liên khu 5 không những được giữ vững mà còn liên tục giáng cho quân Pháp những đòn sấm sét. Đỉnh cao nghệ thuật quân sự của ông là trong Chiến cục Đông Xuân 1953 - 1954 (phối hợp với chiến trường Điện Biên Phủ). Phát hiện quân Pháp tung Binh đoàn Cơ động 100 (GM100) – một binh đoàn tinh nhuệ bậc nhất từng tham chiến ở chiến trường Triều Tiên – lên Tây Nguyên để càn quét, Nguyễn Chánh đã tương kế tựu kế, tổ chức một trận phục kích kinh điển tại đèo An Khê.

Bằng nghệ thuật ngụy trang xuất quỷ nhập thần và thế trận giăng lưới hoàn hảo, lực lượng của ta dưới sự chỉ đạo của Nguyễn Chánh đã đánh tan nát hoàn toàn Binh đoàn Cơ động 100 của Pháp, bắt sống hàng ngàn tù binh và thu giữ toàn bộ vũ khí, xe cộ. Chiến thắng An Khê vang dội này đã chặt đứt xương sống quân sự của Pháp tại Tây Nguyên, góp phần ép chúng phải ngồi vào bàn đàm phán Geneva. Không chỉ là một vị tướng thao lược, ông còn nổi tiếng với lối sống vô cùng giản dị, thương yêu binh sĩ như ruột thịt. Sự ra đi đột ngột của ông vào năm 1957 do bạo bệnh là một tổn thất lớn cho Quân đội Nhân dân Việt Nam, nhưng di sản quân sự mà ông để lại mãi mãi là niềm tự hào của khúc ruột miền Trung.