Thiếu tướng Nguyễn Chánh: Vị Tư lệnh kiệt xuất, "Linh hồn" của Liên khu 5 (1914 - 1957)

​Nếu Đại tướng Võ Nguyên Giáp là tổng tư lệnh của chiến trường cả nước, thì tại dải đất miền Trung khắc nghiệt, Thiếu tướng Nguyễn Chánh (quê ở Tịnh Hà, Sơn Tịnh, Quảng Ngãi) chính là linh hồn, là vị Tướng tài ba nhất đã chèo lái mặt trận Liên khu 5 trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp.

​Ông là một trong những lãnh đạo nòng cốt của cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ lịch sử (tháng 3 năm 1945) – cuộc khởi nghĩa vũ trang đầu tiên ở miền Trung, thành lập nên Đội du kích Ba Tơ huyền thoại. Bước vào kháng chiến toàn quốc, ông được cử làm Tư lệnh kiêm Chính ủy Liên khu 5. Dưới sự chỉ huy của ông, quân dân Liên khu 5 đã vượt qua muôn vàn thiếu thốn để xây dựng một lực lượng vũ trang thiện chiến, thoắt ẩn thoắt hiện trên các địa hình từ đồng bằng ven biển đến rừng núi Tây Nguyên.

​Nổi bật nhất trong tài cầm quân của Nguyễn Chánh là Chiến dịch chống cuộc hành quân Atlante (năm 1954). Khi tướng Navarre của Pháp huy động lực lượng khổng lồ càn quét Nam Trung Bộ nhằm tiêu diệt chủ lực của ta, Nguyễn Chánh đã tương kế tựu kế, "tránh chỗ thực, đánh chỗ hư". Ông không dốc toàn lực đối đầu trực diện mà táo bạo đưa quân chủ lực đánh thọc sâu lên Tây Nguyên, giải phóng Kon Tum, đập tan hoàn toàn cuộc hành quân Atlante, chia lửa và phối hợp nhịp nhàng với chảo lửa Điện Biên Phủ ở ngoài Bắc. Bộ đội Liên khu 5 kính trọng và yêu mến gọi ông là vị tướng "trí dũng song toàn". Dù ông qua đời khá sớm (năm 1957) do bạo bệnh khi mới 43 tuổi, nhưng di sản quân sự và tư duy chiến thuật sắc bén của Thiếu tướng Nguyễn Chánh vẫn là một mốc son chói lọi trong lịch sử quân sự nước nhà.