Thiếu tướng, TSKH Quân sự Lộ Khắc Tâm - Mật lệnh cắt Đường 21

Trong ký ức của Thiếu tướng, TSKH Quân sự Lộ Khắc Tâm, mùa xuân năm 1975 ở Tây Nguyên không bắt đầu bằng tiếng reo mừng chiến thắng, mà bắt đầu từ những ngày hành quân lặng lẽ, những mệnh lệnh truyền đi trong bí mật và cảm giác căng thẳng của người chỉ huy biết rằng trước mặt mình là một trận đánh có thể làm thay đổi cả cục diện chiến tranh.

Khi ấy, ông là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 25 thuộc Mặt trận Tây Nguyên. Đơn vị của ông đã trải qua nhiều năm chiến đấu trên vùng đất rừng núi, từng đánh ở Ea Súp, đèo Hà Lan, các trục giao thông hiểm yếu và những địa bàn mà mỗi bước chân đều thấm mồ hôi, máu của đồng đội. Tây Nguyên không chỉ là chiến trường rộng lớn. Với người lính Trung đoàn 25, đó là nơi họ sống giữa sốt rét, vắt rừng, bom pháo, thiếu gạo, thiếu muối, nhưng vẫn bám dân, bám đất, bám trận địa.

Đầu năm 1975, không khí trong các đơn vị chủ lực ở Tây Nguyên trở nên rất khác. Ai cũng cảm nhận được một việc lớn sắp diễn ra, nhưng không phải ai cũng biết mục tiêu thật. Chiến dịch phải được giữ bí mật tuyệt đối. Địch tin rằng ta có thể đánh lớn ở Kon Tum hoặc Pleiku. Trong khi đó, mục tiêu then chốt mà ta lựa chọn lại là Buôn Ma Thuột, hậu cứ quan trọng của Sư đoàn 23 quân đội Sài Gòn. Muốn đánh Buôn Ma Thuột thắng nhanh, phải làm cho địch bị cô lập, không kịp ứng cứu, không kịp rút chạy theo những trục đường quan trọng.

Với Trung đoàn 25, nhiệm vụ ấy đến bằng một mật lệnh. Gần sát ngày nổ súng, đơn vị đang ở khu vực sông Pô Kô thì nhận lệnh cơ động trở lại, tổ chức lực lượng cắt giao thông trên Đường 21. Đó là con đường huyết mạch nối Tây Nguyên với vùng duyên hải miền Trung, nay là Quốc lộ 26 từ Buôn Ma Thuột đi Nha Trang. Nếu con đường ấy còn thông, địch có thể từ phía duyên hải đưa quân lên cứu Buôn Ma Thuột hoặc tìm đường cơ động khi bị ta tiến công. Nếu cắt được Đường 21, Buôn Ma Thuột sẽ bị cô lập thêm một hướng quan trọng.

Nhận mật lệnh, ông Lộ Khắc Tâm hiểu ngay tính chất sống còn của nhiệm vụ. Đây không phải là một trận đánh đơn lẻ để chiếm một vị trí. Đây là một mắt xích trong thế trận chiến dịch. Một trung đoàn đi cắt đường, nhưng phía sau là cả ý đồ chiến lược: đánh lạc hướng địch, giam chân địch ở Kon Tum và Pleiku, cô lập Buôn Ma Thuột, rồi tạo điều kiện cho các mũi chủ lực đánh vào thị xã đúng thời điểm.

Đường hành quân gấp gáp và bí mật. Bộ đội phải di chuyển trong rừng, tránh bị máy bay trinh sát phát hiện, giữ kín tung tích đến phút cuối. Không thể đốt lửa bừa bãi. Không thể nói to. Không thể để lại dấu vết lộ đội hình. Người lính mang trên vai súng đạn, lương khô, quân trang, nhưng nặng hơn cả là mệnh lệnh phải đến đúng vị trí trước giờ nổ súng. Với người chỉ huy, mỗi bước chậm của đơn vị đều có thể ảnh hưởng đến toàn chiến dịch.

Đêm 4 tháng 3 năm 1975, các đơn vị vào vị trí tập kết. Trận đánh cắt Đường 21 được chuẩn bị kỹ lưỡng. Mục tiêu trước hết là tiêu diệt lực lượng địch bảo vệ các cầu trên tuyến đường, đánh sập cầu, rồi nhanh chóng xây dựng trận địa chốt giữ dài ngày. Đây là nhiệm vụ rất khó, bởi sau khi cầu bị đánh sập, địch chắc chắn sẽ phản kích dữ dội để mở lại đường. Bộ đội không chỉ đánh một trận rồi rút, mà phải bám trụ, giữ đường bị cắt, không cho đối phương khôi phục giao thông.

Rạng sáng ngày 5 tháng 3, tiếng súng nổ trên Đường 21. Các đơn vị của Trung đoàn 25 đồng loạt đánh vào những vị trí đã được giao. Trong bóng tối và khói súng, bộ đội ta tiến công nhanh, bất ngờ, tiêu diệt lực lượng địch ở khu vực cầu số 3 và cầu số 5, tạo điều kiện cho công binh đặt bộc phá, đánh sập cầu. Khi những nhịp cầu bị phá hủy, Đường 21 bị cắt. Từ giây phút ấy, một cánh cửa cơ động quan trọng của địch về hướng duyên hải bị khóa lại.

Nhưng trận đánh thực sự chưa dừng ở đó. Ngày 5 tháng 3, địch tập trung pháo binh và không quân đánh phá ác liệt vào khu vực ta chốt giữ. Máy bay quần thảo trên bầu trời. Pháo dội xuống những triền núi, bãi cỏ tranh và vị trí nghi có công sự. Địch muốn tìm ra trận địa của ta, muốn mở đường, muốn giành lại tuyến giao thông. Trong khi đó, bộ đội Trung đoàn 25 phải nằm im trong công sự, ngụy trang thật kín, giữ vững đội hình, chờ địch tiến sâu vào thế trận đã chuẩn bị.

Sáng ngày 6 tháng 3, tin từ đài quan sát báo về: một đoàn xe GMC của địch xuất phát từ khu vực Khánh Dương, chở đầy lính, đang di chuyển chậm về phía trận địa. Người chỉ huy hiểu rằng địch đã bắt đầu phản kích. Chúng không thể chấp nhận Đường 21 bị cắt. Nếu không mở được đường, Buôn Ma Thuột sẽ càng bị cô lập, kế hoạch ứng cứu sẽ càng lúng túng.

Khi đội hình địch tiến gần trận địa, tình huống bất ngờ xảy ra. Ngoài hai mũi địch đi theo hướng chính, một mũi thứ ba bất ngờ vu hồi vào phía sau, áp sát khu vực sở chỉ huy Tiểu đoàn 2. Tình thế lúc ấy rất nguy hiểm. Nếu mũi vu hồi này chọc được vào sở chỉ huy, trận địa có thể bị rối loạn, đội hình chốt giữ có thể bị phá vỡ. Từ sở chỉ huy trung đoàn, Trung đoàn trưởng Lộ Khắc Tâm điện hỏi Tiểu đoàn trưởng Vũ Khắc Minh về phương án xử trí.

Đó là giây phút thử thách bản lĩnh của cả người chỉ huy trung đoàn và người chỉ huy tiểu đoàn. Trong chiến tranh, có những quyết định không có nhiều thời gian để cân nhắc. Địch đang tiến vào. Phía trước có hai mũi, phía sau lại có một mũi vu hồi. Nếu lúng túng, ta sẽ bị động. Nhưng nếu bình tĩnh xoay chuyển thế trận, chính mũi vu hồi ấy có thể bị biến thành mục tiêu để tiêu diệt.

Sau cuộc trao đổi nhanh, phương án được thống nhất: giữ nguyên thế trận, xoay hướng xung phong về phía đông, lấy sở chỉ huy tiểu đoàn làm lực lượng chặn đầu, dùng Đại đội 5 cơ động khóa chặt phía sau, buộc địch sa vào khu quyết chiến. Khi nghe báo cáo, ông Lộ Khắc Tâm đồng ý ngay và chờ tin thắng lợi của đơn vị. Câu trả lời ngắn gọn ấy thể hiện sự tin tưởng giữa cấp trên và cấp dưới, giữa người chỉ huy trung đoàn và những cán bộ đang trực tiếp nằm trong trận địa.

Khoảng đầu giờ chiều, mũi địch vu hồi lọt sâu vào khu vực quyết chiến. Chúng đi hàng ngang, vừa tiến vừa cắt dây thông tin, đốt cỏ tranh làm khói bụi mù mịt để che mắt. Bộ đội ta vẫn nằm im trong công sự. Khoảng cách giữa hai bên thu hẹp dần. Ba mươi mét. Rồi hai mươi mét. Rồi mười lăm mét. Ở cự ly ấy, người lính có thể nhìn rõ bóng đối phương, nghe rõ tiếng chân, cảm nhận từng giây căng thẳng đến nghẹt thở.

Khi lệnh nổ súng vang lên, toàn bộ trận địa bừng dậy. Hỏa lực B40, B41, đại liên, súng bộ binh đồng loạt trút xuống đội hình địch. Từ thế tưởng như vu hồi được phía sau trận địa ta, địch rơi thẳng vào vòng vây. Đại đội 5 vượt công sự, vận động khóa chặt đội hình phía sau. Các mũi hỏa lực hiệp đồng đánh gần, đánh mạnh, làm địch không kịp trở tay. Khói lửa phủ kín khu vực quyết chiến. Tiếng súng, tiếng nổ, tiếng hô xung phong hòa vào nhau giữa vùng rừng núi Tây Nguyên.

Chỉ trong thời gian ngắn, mũi vu hồi của địch bị tiêu diệt. Địch chạy không được, lùi không xong, đội hình rối loạn. Nhiều tên vứt súng đầu hàng. Khi trận đánh kết thúc, Trung đoàn 25 đã giữ vững được thế trận cắt Đường 21, tiêu diệt một lực lượng lớn địch phản kích, khiến tuyến đường quan trọng này tiếp tục bị khóa chặt. Nhiệm vụ chiến dịch được bảo đảm: Buôn Ma Thuột bị cô lập, quân địch không thể dễ dàng cơ động từ hướng duyên hải lên ứng cứu.

Với Thiếu tướng Lộ Khắc Tâm, khi nhớ lại Chiến dịch Tây Nguyên, điều lớn nhất không chỉ là một trận thắng cụ thể. Đó là cảm giác được sống trong một thời khắc mà từng đơn vị, từng trận đánh, từng cây cầu bị cắt, từng tuyến đường bị khóa đều góp vào một thế trận chung. Trung đoàn 25 không đánh riêng cho mình. Họ đánh để mở đường cho trận then chốt Buôn Ma Thuột, đánh để làm địch bị bất ngờ, đánh để tạo ra bước ngoặt cho cả chiến trường miền Nam.

Sau chiến thắng Buôn Ma Thuột, Trung đoàn 25 tiếp tục phát triển tiến công, cùng các đơn vị khác tiến xuống vùng duyên hải Nam Trung Bộ. Những người lính vừa rời núi rừng Tây Nguyên lại bước vào những trận đánh mới ở Khánh Dương, đèo Phượng Hoàng, Ninh Thuận. Từ nhiệm vụ cắt Đường 21, họ đi tiếp trong khí thế thần tốc của mùa xuân 1975, góp phần đập tan phòng tuyến của địch, giải phóng nhiều địa bàn và tạo thế cho chiến dịch Hồ Chí Minh.

Nhiều năm sau, khi gặp lại đồng đội trong những buổi truyền thống Trung đoàn 25, Thiếu tướng Lộ Khắc Tâm vẫn xúc động nhắc đến bốn trận đánh lớn đã ghi vào lịch sử của đơn vị, trong đó có trận cắt Đường 21. Với ông, mỗi chiến công đều gắn với máu xương đồng đội. Trên chiến trường Tây Nguyên, gần 400 cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 25 đã ngã xuống, có những người đến nay vẫn chưa tìm được hài cốt. Vì vậy, khi kể về chiến thắng, ông cũng kể bằng nỗi nhớ: nhớ những người lính tuổi đôi mươi nằm lại ở đèo Hà Lan, nhớ bà con các dân tộc Tây Nguyên đã che chở, nuôi giấu, tiếp tế cho bộ đội, nhớ những đêm rừng không ngủ trước giờ nổ súng.

Câu chuyện “Mật lệnh cắt Đường 21” vì thế không chỉ là câu chuyện về một mệnh lệnh quân sự. Đó là câu chuyện về sự chính xác của thế trận, sự bình tĩnh của người chỉ huy, sự dũng cảm của người lính và sự hy sinh thầm lặng của cả một trung đoàn trên vùng đất Tây Nguyên. Một con đường bị cắt trong rừng núi tháng 3 năm 1975 đã góp phần mở ra con đường lớn hơn cho dân tộc: con đường đi đến ngày toàn thắng, thống nhất đất nước.

Các chi tiết chính được đối chiếu từ chương trình “Bài ca thống nhất”: Thiếu tướng, TSKH Quân sự Lộ Khắc Tâm là nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 25 thuộc Mặt trận Tây Nguyên; ông cho biết gần sát ngày nổ súng ở Buôn Ma Thuột, Trung đoàn 25 nhận mật lệnh, cơ động từ khu vực sông Pô Kô trở lại để cắt giao thông trên Đường 21, góp phần cô lập Buôn Ma Thuột.

Các chi tiết về trận cắt Đường 21 ngày 5–6/3/1975, cầu số 3, cầu số 5, mũi địch vu hồi, điện hỏi của Trung đoàn trưởng Lộ Khắc Tâm và trận tiêu diệt mũi vu hồi được đối chiếu từ lời kể của cựu chiến binh Vũ Khắc Minh, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 25.

Thông tin về truyền thống Trung đoàn 25, các trận đánh tiêu biểu, vai trò của Đường 21 và sự hy sinh của cán bộ, chiến sĩ trung đoàn được đối chiếu từ Báo Quân đội nhân dân