THIẾU TƯỚNG VÕ BẨM – NGƯỜI “KHAI SƠN PHÁ THẠCH” ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN HUYỀN THOẠI

Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh là một trong những kỳ tích lớn của quân và dân Việt Nam. Đằng sau con đường xuyên núi, vượt rừng ấy là biết bao mồ hôi, máu và sự hy sinh của những người lính Trường Sơn. Và trong những ngày đầu tiên khai phá tuyến đường ấy, có một người chỉ huy đã đặt những viên đá đầu tiên: Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Võ Bẩm. Ông sinh năm 1915 tại làng Trường Định, xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Cha ông là Võ Thạc, một trong những người tham gia phong trào khởi nghĩa Duy Tân ở Quảng Ngãi và bị thực dân Pháp bắt, tra tấn đến chết khi Võ Bẩm mới vừa tròn một tuổi. Lớn lên trong hoàn cảnh ấy, tinh thần yêu nước sớm trở thành một phần máu thịt của người thanh niên xứ Quảng. Từ những công việc liên lạc, rải truyền đơn, tham gia Tự vệ Đỏ, Võ Bẩm từng bước dấn thân vào con đường cách mạng. Tháng 8-1934, khi mới 20 tuổi, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, rồi giữ nhiều cương vị quan trọng tại Quảng Ngãi. Tháng 5-1935, ông bị thực dân Pháp bắt và kết án 12 năm tù khổ sai. Sau khi được trả tự do, ông tiếp tục hoạt động cách mạng và trải qua nhiều vị trí trong quân đội, từ chính trị viên, chính ủy trung đoàn đến Phân khu trưởng kiêm Chính ủy Phân khu Tây Nguyên. Chính những năm tháng hoạt động và chiến đấu ấy đã tôi luyện ở ông bản lĩnh của một người chỉ huy quyết đoán, sâu sát và luôn tìm cách vượt qua những giới hạn tưởng như không thể. Ngày 5-5-1959, Võ Bẩm được Trung tướng Nguyễn Văn Vịnh truyền đạt nhiệm vụ đặc biệt của Bộ Chính trị: mở một con đường trên dãy Trường Sơn và tổ chức lực lượng vận chuyển vũ khí, vật chất chi viện cho chiến trường miền Nam. Ngày 19-5-1959, Đoàn công tác quân sự đặc biệt chính thức nhận nhiệm vụ, sau này mang tên Đoàn 559 – đơn vị đặt nền móng cho tuyến Đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Với nhiệm vụ ấy, Võ Bẩm cùng những cán bộ, chiến sĩ đầu tiên bước vào một cuộc hành trình chưa từng có. Đầu tháng 6-1959, Tiểu đoàn 301 được thành lập với 440 cán bộ, chiến sĩ. Họ vừa mở đường, vừa làm giao liên, vận chuyển, trinh sát và xây dựng hậu cứ. Khe Hó ở Quảng Bình được lựa chọn làm điểm xuất phát của tuyến giao liên vận tải quân sự Trường Sơn. Những ngày đầu, con đường chỉ là những lối mòn xuyên rừng, vượt núi, băng qua những địa hình hiểm trở. Người lính phải đối mặt với bom đạn, bệnh tật, thú dữ và vô vàn khó khăn của núi rừng. Nhưng bằng ý chí và sự sáng tạo, tuyến đường từng bước được hình thành. Đến cuối năm 1959, Đoàn 559 đã thiết lập được tuyến giao liên vận tải dài hàng trăm ki-lô-mét, đưa gần 2.000 khẩu súng bộ binh, hàng chục vạn viên đạn, hàng nghìn quân cụ và hơn 500 cán bộ cấp trung đội, đại đội vào chiến trường. Võ Bẩm không chỉ là người tổ chức mở đường mà còn là người sớm nhìn thấy những hạn chế của tuyến Đông Trường Sơn. Ông nhận ra rằng địa hình phía đông quá hiểm trở, lại thường xuyên bị máy bay và quân địch đánh phá, khiến việc vận chuyển ngày càng khó khăn. Từ những lần khảo sát thực tế, ông đề xuất phương án “lật cánh” sang Tây Trường Sơn, mượn địa bàn Lào để mở thêm tuyến vận tải. Đây là một quyết định táo bạo, góp phần tạo ra bước ngoặt quan trọng đối với hoạt động chi viện chiến trường. Đến đầu tháng 5-1961, việc xác định cung, trạm dọc biên giới Việt – Lào cơ bản hoàn tất. Từ một tuyến đường nhỏ bé dành cho giao liên và gùi thồ, Đoàn 559 từng bước hình thành mạng lưới vận tải ngày càng rộng lớn, tiến tới mở đường cơ giới, đưa ô tô vào Trường Sơn. Không dừng lại ở đó, Võ Bẩm còn là người đề xuất phương án vận tải bằng đường biển. Từ kinh nghiệm vượt biển, ông lựa chọn những chiến sĩ quê Quảng Nam, Quảng Ngãi, phần lớn là ngư dân, thành lập Tiểu đoàn 603 và tổ chức đóng thuyền theo kiểu thuyền đánh cá của Khu 5. Đêm 30 Tết Canh Tý năm 1960, “Tập đoàn đánh cá sông Gianh” thực hiện chuyến vận chuyển đầu tiên chi viện cho Quân khu 5. Chuyến đi không thành công do gặp bão, nhưng ý tưởng ấy đã đặt những viên gạch đầu tiên cho tuyến chi viện chiến lược trên biển, sau này phát triển thành Đoàn tàu không số – Đường Hồ Chí Minh trên biển. Tháng 5-1962, Võ Bẩm được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bác căn dặn phải tận dụng “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để phát triển đường Tây Trường Sơn, sớm đưa ô tô vào vận chuyển, đồng thời chủ động phát triển đường Đông Trường Sơn với đường chính, đường dự bị để bảo đảm tuyến chi viện không bị gián đoạn. Những lời căn dặn ấy càng thôi thúc những người lính Trường Sơn không ngừng mở rộng và hoàn thiện tuyến đường. Sau 7 năm gắn bó với Trường Sơn, Võ Bẩm đã cùng đồng đội góp phần xây dựng nên một tuyến vận tải chiến lược dài hàng nghìn ki-lô-mét, nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam và các chiến trường Lào, Campuchia. Đến hết mùa khô 1964-1965, Đoàn 559 đã có tuyến hành lang dài hơn 2.000km, kết hợp nhiều phương thức vận tải, đưa hàng nghìn tấn vũ khí, trang bị và hàng vạn cán bộ, chiến sĩ vào chiến trường. Những con số ấy không chỉ nói lên quy mô của một tuyến đường mà còn phản ánh sức người phi thường đã làm nên kỳ tích giữa bom đạn. Năm 1966, sau khi hoàn thành nhiệm vụ mở Đường 20 – Đường Quyết thắng, do mắc bệnh, Võ Bẩm được đưa ra Hà Nội chữa trị. Sau đó, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị, trong đó có Chính ủy Đoàn 559, cho đến khi nghỉ hưu năm 1980. Năm 1974, ông được phong quân hàm Thiếu tướng. Những người từng trực tiếp công tác dưới quyền ông nhớ về một người chỉ huy sâu sát, tỉ mỉ và quyết đoán; người đã trực tiếp xoi đường, lập trạm, đề xuất “lật cánh” sang Tây Trường Sơn và kiên trì phát triển vận tải cơ giới. Với những đóng góp đặc biệt ấy, Võ Bẩm được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhắc đến Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh, người ta thường nhớ đến những cung đường giữa đại ngàn, những đoàn xe vượt bom đạn, những chiến sĩ công binh ngày đêm mở đường và những cô gái thanh niên xung phong bám trụ giữa mưa bom bão đạn. Nhưng ở nơi khởi đầu của kỳ tích ấy cũng cần nhớ đến Võ Bẩm – người đã đặt những bước chân đầu tiên trên con đường xuyên Trường Sơn, người “khai sơn phá thạch” cho một tuyến chi viện chiến lược góp phần quan trọng đưa sức người, sức của từ hậu phương miền Bắc đến tiền tuyến miền Nam. Con đường năm xưa đã trở thành biểu tượng của ý chí, lòng quả cảm và khát vọng thống nhất đất nước. Và tên tuổi Võ Bẩm mãi gắn với những ngày đầu gian khó, khi một con đường giữa đại ngàn được mở ra bằng niềm tin rằng: dù núi cao, rừng sâu, bom đạn khốc liệt đến đâu, nếu Tổ quốc cần, người lính vẫn sẽ tìm được đường để đi.