THỜI HOA LỬA CÒN MÃI

Buổi sáng tháng Bảy, trời miền Tây trong xanh sau một đêm mưa. Con đường dẫn vào nghĩa trang liệt sĩ xã đã được quét dọn sạch sẽ. Hai bên đường, những hàng cây rung nhẹ trong gió. Trước cổng nghĩa trang, một nhóm đoàn viên trẻ đang chuẩn bị hoa, nến và những bó nhang thơm. Ở một góc sân, có một ông cụ ngồi trên chiếc ghế đá. Ông mặc bộ quân phục đã bạc màu. Trên ngực áo là những tấm huy chương được gìn giữ cẩn thận. Mái tóc ông đã trắng gần hết. Đôi bàn tay chai sần đặt lên cây gậy.

Một bạn đoàn viên bước đến:

- Cháu chào chú! Chú đến thắp nhang cho ai ạ?

Ông cụ mỉm cười.

- Chú đến thăm những người bạn cũ. Bạn của chú ở đây nhiều lắm sao?

Ông nhìn về phía những hàng bia mộ.

- Nhiều lắm. Có người chú còn nhớ tên. Có người chú chỉ nhớ khuôn mặt.

Cậu đoàn viên ngồi xuống bên cạnh.

- Chú từng chiến đấu ở đây ạ?

Ông gật đầu.

- Hơn năm mươi năm trước.

Cậu tò mò:

- Vậy chú có thể kể cho chúng cháu nghe không?

Ông nhìn lên bầu trời.

Một lúc lâu sau, ông nói:

- Được. Nhưng chú không kể về chiến tranh. Chú kể về những người trẻ đã sống trong chiến tranh.

Ông ngừng một chút.

- Vì họ cũng từng có những ước mơ giống các cháu hôm nay.

Và câu chuyện bắt đầu.

Năm 1973.

Đơn vị của ông cụ khi ấy đóng quân ở một vùng quê thuộc miền Tây Nam Bộ. Ông tên là Minh. Hai mươi hai tuổi. Trong đơn vị có rất nhiều người trẻ. Có người vừa rời ghế nhà trường. Có người vừa cưới vợ. Có người chưa từng yêu ai. Có người mang theo tấm ảnh mẹ trong ba lô. Có người cất trong túi một lá thư của người yêu. Họ đến từ những miền quê khác nhau. Nhưng khi mặc trên mình bộ quân phục, họ trở thành đồng đội. Minh thân nhất với Hùng, một chàng trai quê Kiên Giang. Hùng ít nói nhưng rất vui tính. Mỗi khi nghỉ, anh thường lấy chiếc harmonica nhỏ ra thổi. Một người khác tên Lan, cô gái quê An Giang, phụ trách công việc hậu cần.

Lan có giọng hát rất hay.

Mỗi khi mọi người mệt, cô thường hát.

Minh từng hỏi:

- Lan không sợ à?

Lan cười:

- Sợ chứ. Vậy sao còn hát?

Cô nhìn những người xung quanh.

- Vì nếu mình im lặng thì nỗi sợ sẽ lớn hơn. Minh nhớ mãi câu nói ấy.

Những người lính trẻ ngày ấy không phải những con người không biết sợ. Họ cũng nhớ nhà. Cũng có những đêm nằm nhìn trời rồi nghĩ về mẹ. Cũng có người giữ trong túi một tấm ảnh gia đình. Có người dành dụm từng đồng để sau này mua cho em một món quà. Có người trước lúc lên đường đã hứa với người thân: "Hòa bình, con sẽ về." Những lời hứa ấy trở thành động lực để họ bước tiếp.

Minh từng viết thư cho mẹ: "Mẹ cứ yên tâm. Con vẫn khỏe. Khi đất nước hòa bình, con sẽ về làm ruộng với mẹ."

Anh không kể rằng nhiều ngày mình phải ngủ giữa rừng. Không kể rằng có những đêm cả đơn vị phải di chuyển liên tục. Không kể những gian khổ mà mình đang trải qua. Vì anh biết mẹ sẽ lo. Những người lính thường như vậy. Họ giấu đi nỗi khó khăn của mình để người ở quê có thể yên lòng.

Một chiều, cả đơn vị có dịp nghỉ. Lan lấy chiếc máy ảnh cũ của một người đồng đội.

Cô nói:

- Chụp một tấm đi.

Hùng hỏi:

- Chụp làm gì? Sau này còn có cái mà nhớ.

Mọi người đứng cạnh nhau. Có người cười. Có người nghiêm túc. Có người khoác vai bạn. Minh đứng ở giữa. Lan đứng bên cạnh. Hùng phía sau. Tách. Một bức ảnh được chụp. Không ai biết đó sẽ là bức ảnh cuối cùng của một số người trong nhóm. Nhưng chính vì không biết tương lai nên khoảnh khắc ấy càng trở nên quý giá.

Đêm ấy, sau giờ làm nhiệm vụ, mọi người ngồi quanh một ngọn đèn nhỏ.

Hùng hỏi:

- Sau này hòa bình, mọi người muốn làm gì?

Một người nói:

- Tôi về cưới vợ.

Cả nhóm cười.

Một người khác nói:

- Tôi mở tiệm sửa xe.

Lan nói:

- Tôi muốn làm cô giáo.

Minh hỏi:

- Vì sao?

Lan đáp:

- Tôi muốn dạy trẻ con. Dạy chúng điều gì?

Cô suy nghĩ.

- Dạy chúng biết quý hòa bình.

Mọi người im lặng.

Hùng cười:

- Nghề đó khó đấy.

Lan nói:

- Khó thì càng phải làm. Minh nhìn cô. Anh không nói gì. Nhưng trong lòng anh có một niềm tin rất rõ: Rồi sẽ có ngày những ước mơ ấy thành hiện thực.

Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng cho người ta cơ hội thực hiện lời hứa. Một ngày, đơn vị nhận tin một người đồng đội đã hy sinh. Hôm trước anh còn cười. Còn kể chuyện quê.

Còn nói:

- Hòa bình tôi về trồng lúa. Ngày hôm sau, anh không còn nữa. Minh đứng rất lâu bên chiếc ba lô của bạn. Trong ba lô có một chiếc áo cũ. Một quyển sổ. Vài dòng chữ viết cho mẹ. Minh đọc mà không nói được gì. Hùng đứng cạnh.

Anh chỉ nói:

- Sau này chúng ta phải kể cho mẹ cậu ấy biết.

Minh gật đầu. Đó là một lời hứa. Một lời hứa mà những người còn sống mang theo suốt đời.

Mùa xuân năm ấy đến giữa tiếng mưa và những ngày hành quân. Lan tìm được vài nhành hoa dại. Cô cắm vào một chiếc lon cũ.

Hùng nhìn rồi cười:

- Đẹp không?

Minh đáp:

- Cũng được.

Lan phản đối:

- Phải nói là đẹp.

Minh bật cười:

- Đẹp.

Lan hài lòng. Cả nhóm ngồi nhìn những bông hoa nhỏ.

Một người nói:

- Sau này hòa bình, quê mình chắc đẹp lắm.

Minh hỏi:

- Sao biết? Vì bây giờ đã đẹp rồi.

Lan nhìn ra ngoài.

- Đất nước mình nhất định sẽ đẹp hơn. Không ai nói thêm. Nhưng tất cả đều tin.

Năm 1975. Tin chiến thắng đến. Những người còn sống ôm lấy nhau. Có người khóc. Có người cười. Có người chỉ đứng im. Minh nhớ đến lời mẹ. Nhớ căn nhà. Nhớ cánh đồng. Nhớ những người bạn.

Anh nghĩ:

“Cuối cùng mình cũng được về.” Nhưng niềm vui chiến thắng không thể xóa đi những mất mát. Trong đội hình trở về, có những vị trí trống. Những người từng đứng cạnh họ giờ chỉ còn trong ký ức. Minh cầm bức ảnh năm nào. Ba người trẻ trong ảnh vẫn đang cười. Lan. Hùng. Và những đồng đội khác. Bức ảnh không thay đổi. Chỉ có thời gian đã bước sang một trang khác.

Sau chiến tranh, Minh trở về quê. Anh làm ruộng. Rồi tham gia công tác ở địa phương. Hùng cũng trở về Kiên Giang. Lan không còn nữa. Minh từng nhiều lần nghĩ về ước mơ làm cô giáo của Lan. Và ông biết ở đâu đó, những đứa trẻ vẫn đang đến trường. Những mái trường được xây dựng. Những con đường được mở. Những cánh đồng hồi sinh. Đất nước bắt đầu một hành trình mới. Không còn tiếng súng. Nhưng vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Những người lính năm xưa lại tiếp tục lao động. Họ dựng nhà. Khai hoang. Trồng lúa. Xây trường. Nuôi con. Và dạy thế hệ sau biết trân trọng hòa bình.

Năm tháng trôi qua. Minh trở thành một ông già.

Những người đồng đội của ông cũng lần lượt tóc bạc. Có người đã mất vì tuổi cao. Có người vẫn còn sống. Mỗi năm vào tháng Bảy, họ lại tìm về nơi có những đồng đội nằm xuống. Họ không kể những chuyện quá đau buồn. Họ kể chuyện tuổi trẻ.

Hùng từng nói:

- Ngày xưa tôi đẹp trai lắm.

Minh cười:

- Ông tự nhận à?   Không tự nhận thì ai nhận?

Cả nhóm cười vang. Những người đã ngoài bảy mươi lại cười như những chàng trai hai mươi tuổi. Bởi dưới mái tóc bạc ấy, họ vẫn còn nguyên ký ức của một thời thanh xuân.

Một ngày, Minh mang bức ảnh cũ đến một buổi sinh hoạt với đoàn viên. Ông đặt bức ảnh lên bàn.

Một bạn trẻ hỏi:

- Chú ơi, những người trong ảnh bây giờ đâu rồi?

Minh nhìn từng khuôn mặt.

- Một số người đã hy sinh. Một số người đang sống ở quê. Và có người không biết ở đâu nữa.

Cậu đoàn viên hỏi:

- Chú có buồn không?

Minh im lặng.

Rồi ông nói:

- Có. Nhưng chú tự hào hơn. Vì sao ạ?

Ông nhìn những khuôn mặt trẻ trong ảnh.

- Vì họ đã sống một tuổi trẻ có ý nghĩa.

Minh nói với các đoàn viên:

- Các cháu may mắn hơn thế hệ chúng tôi rất nhiều. Các cháu có trường học. Có điện thoại. Có Internet. Có cơ hội học tập và làm việc. Có thể đi bất cứ nơi nào trên đất nước.

Một bạn trẻ hỏi:

- Vậy chúng cháu phải làm gì để xứng đáng?

Minh cười.

- Không cần phải làm điều gì quá lớn. Hãy học thật tốt. Làm việc thật tốt. Sống tử tế. Biết yêu gia đình. Biết giúp đỡ cộng đồng. Và quan trọng nhất, đừng quên những người đã hy sinh để các cháu có ngày hôm nay.Cả căn phòng im lặng.

Tối hôm ấy, đoàn viên tổ chức thắp nến tri ân tại nghĩa trang. Hàng trăm ngọn nến lần lượt được thắp lên. Ánh sáng nhỏ bé nhưng trải dài giữa những hàng bia. Minh đứng phía sau. Ông nhìn những gương mặt trẻ. Có người mặc áo xanh tình nguyện. Có người cầm bó hoa. Có người cúi đầu trước những phần mộ.

Ông chợt nhớ Lan. Nhớ Hùng. Nhớ những người bạn năm nào. Và ông hiểu rằng ký ức của họ vẫn còn sống. Không phải trong những điều lớn lao. Mà trong từng ngọn nến. Từng bó hoa. Từng câu chuyện. Từng người trẻ cúi đầu tưởng niệm.

Một cô bé khoảng mười ba tuổi bước đến bên Minh.

- Ông ơi! Sao cháu? Ông có nhớ thời chiến tranh không?

Minh suy nghĩ.

- Ông nhớ.

Cô bé hỏi:

- Ông có muốn trở lại thời đó không?

Minh lắc đầu.

- Không. Vì sao?

Ông nhìn những ngọn nến.

- Vì ông muốn các cháu được sống trong hòa bình.

Cô bé gật đầu.

Minh đặt tay lên vai em.

- Nhưng ông muốn các cháu nhớ một điều. Điều gì ạ? Tuổi trẻ của những người ngày ấy đã đi qua chiến tranh. Còn tuổi trẻ của các cháu phải đi qua hòa bình. Hãy làm cho đất nước ngày càng tốt đẹp hơn.

Đêm đã khuya. Mọi người ra về. Minh vẫn đứng trước nghĩa trang. Gió thổi nhẹ. Ông nhìn lên bầu trời. Có những ngôi sao lấp lánh.

Ông chợt nghĩ: Ngày xưa, những người trẻ cũng từng nhìn những ngôi sao như thế.

Họ từng hỏi nhau:

- Không biết sau này đất nước sẽ ra sao? Hôm nay, ông đã có câu trả lời. Đất nước vẫn đang phát triển. Những vùng quê từng chịu bom đạn đã có đường bê tông. Những cánh đồng xanh tốt. Trường học khang trang. Trẻ em cười đùa. Những ước mơ của thế hệ năm xưa đang tiếp tục trong thế hệ hôm nay. Minh mỉm cười.

Những năm cuối đời, Minh thường được mời kể chuyện cho học sinh. Ông không thích kể về chiến công. Ông thường kể về những điều rất nhỏ. Một bữa cơm chia đôi. Một lá thư từ quê. Một chiếc khăn rằn. Một bức ảnh cũ.

Một người bạn chưa kịp trở về.

Ông nói:

- Các cháu đừng nghĩ những người đi qua chiến tranh đều là những con người phi thường. Họ cũng là những người bình thường. Nhưng trong thời khắc đất nước cần, họ đã làm những điều phi thường.

Một học sinh hỏi:

- Điều gì khiến họ làm được như vậy?

Minh trả lời:

- Tình yêu quê hương. Và trách nhiệm với những người phía sau.

Một mùa xuân nữa lại về. Minh ngồi trước hiên nhà. Cháu nội mang đến một bó hoa.

- Ông ơi, hoa cho ông.

Minh nhận lấy.

- Hoa đẹp quá.

Cháu hỏi:

- Ông có nhớ những người bạn ngày xưa không?

Ông gật.

- Nhớ. Ông kể cháu nghe nữa đi.

Minh cười.

- Kể chuyện gì? Chuyện thời hoa lửa.

Ông nhìn đứa cháu.

Rồi nhìn ra khoảng sân đầy nắng.

- Được. Nhưng ông không kể để cháu buồn. Ông kể để cháu hiểu rằng hòa bình quý giá như thế nào.

Một ngày nào đó, những người lính năm xưa sẽ không còn. Những câu chuyện trực tiếp cũng sẽ ít dần. Nhưng Minh tin rằng ký ức sẽ không mất. Bởi mỗi thế hệ đều có trách nhiệm giữ lại một phần lịch sử. Người trước kể cho người sau. Người sau kể lại cho con cháu. Cứ như vậy, những câu chuyện về thời hoa lửa sẽ tiếp tục sống. Không phải để khơi lại đau thương. Mà để nhắc nhở con người về giá trị của hòa bình.

Trước khi kết thúc buổi nói chuyện với đoàn viên, Minh lấy bức ảnh cũ ra.

Ông đặt lên bàn.

- Các cháu biết không? Trong bức ảnh này, tất cả chúng tôi đều rất trẻ. Có người chưa đến hai mươi. Có người vừa bước qua tuổi hai mươi. Chúng tôi từng nghĩ mình còn cả cuộc đời phía trước.

Ông dừng lại.

- Nhưng chiến tranh khiến nhiều người không có cơ hội nhìn thấy tương lai. Vì vậy, các cháu hãy sống thật có ý nghĩa. Đừng lãng phí tuổi trẻ. Đừng thờ ơ với quê hương. Và đừng bao giờ coi hòa bình là điều hiển nhiên.

Chiều hôm ấy, Minh trở về nghĩa trang một lần nữa. Ông mang theo bó hoa nhỏ. Đặt trước những ngôi mộ.

Ông nói:

- Tôi đến thăm các cậu. Những đứa trẻ ngày ấy bây giờ đã già. Nhưng tôi nghĩ các cậu sẽ vui. Ông nhìn về phía con đường. Những đoàn viên trẻ đang đi ngang. Áo xanh. Tiếng cười. Những bước chân nhanh nhẹn.

Minh mỉm cười.

- Tuổi trẻ vẫn còn. Chỉ là nó đã sang một thế hệ khác. Gió thổi qua hàng cây. Những chiếc lá rung lên. Minh đứng thẳng người. Trong khoảnh khắc ấy, ông như nhìn thấy những người đồng đội năm xưa. Hùng. Lan. Và rất nhiều khuôn mặt trẻ. Họ vẫn cười. Vẫn đứng cạnh nhau. Vẫn ở tuổi hai mươi.

Mặt trời dần khuất sau những hàng cây. Nghĩa trang chìm vào màu chiều. Những ngọn nến vẫn cháy. Minh chậm rãi bước ra cổng. Ông quay lại nhìn lần cuối. Hơn nửa thế kỷ đã đi qua. Chiến tranh đã lùi xa. Nhưng ký ức về những người trẻ năm ấy vẫn còn. Họ đã từng sống. Từng yêu thương. Từng nhớ nhà. Từng ước mơ. Từng hát giữa những ngày gian khổ. Và cũng từng sợ rằng mình sẽ không trở về. Nhưng họ vẫn bước đi. Bởi phía sau họ là gia đình. Là quê hương. Là những đứa trẻ. Là tương lai của đất nước. Hôm nay, những con đường đã bình yên. Những cánh đồng đã xanh. Những ngôi trường đầy tiếng trẻ. Những mái nhà sáng đèn mỗi tối. Đó chính là câu trả lời đẹp nhất dành cho những người đã nằm lại. Và cũng là lời nhắc nhở với thế hệ hôm nay:

Hãy sống xứng đáng với tuổi trẻ mà cha anh đã gửi lại.

Bởi thời gian có thể làm mái tóc bạc đi. Có thể làm những bức ảnh cũ phai màu. Có thể làm những người từng quen biết lần lượt rời xa. Nhưng không thể xóa được những gì được viết bằng lòng yêu nước và sự hy sinh.

Thời hoa lửa đã đi qua.

Nhưng thời hoa lửa còn mãi. Còn trong những câu chuyện của người cựu chiến binh. Còn trong những ngôi mộ không tên. Còn trong những bức ảnh đã ố màu. Còn trong tiếng hát của những người trẻ. Còn trong mỗi mùa tri ân tháng Bảy. Và còn trong trái tim của mỗi người Việt Nam biết trân trọng hai chữ:

HÒA BÌNH.

Có một thế hệ đã đi qua tuổi hai mươi giữa khói lửa.
Họ không kịp giữ lại tuổi trẻ cho riêng mình.
Nhưng họ đã giữ lại cho chúng ta một tương lai.

*Vì thế, thời hoa lửa không bao giờ mất đi.
Nó sống mãi trong ký ức, trong hòa bình và trong những thế hệ tiếp nối hôm nay.