THỜI HOA LỬA – NGỌN LỬA GIỮA VÙNG MỎ BIÊN CƯƠNG

Sinh năm 1949 tại thôn Quảng Nạp, xã Thụy Trình, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, Nguyễn Bá Lại lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Chị gái là Chiến sĩ thi đua toàn quốc những năm 1951–1953, anh trai là liệt sĩ. Truyền thống ấy hun đúc trong anh ý chí phụng sự Tổ quốc từ thuở thiếu thời.

Là học sinh giỏi, anh được Nhà nước cử sang Liên Xô học tại Trường Đại học Mỏ - Địa chất. Tốt nghiệp loại ưu, anh được giữ lại công tác tại Hà Nội – một con đường rộng mở, ổn định và danh giá. Nhưng tuổi trẻ của Nguyễn Bá Lại không chọn sự an nhàn. Năm 1972, anh tình nguyện lên Lào Cai, về công tác tại Đoàn địa chất 305, Liên đoàn địa chất 3, Tổng cục Mỏ và Địa chất – nơi rừng sâu, núi thẳm còn đầy gian khó.

Bảy năm sống và làm việc giữa miền núi xa xôi (1972–1979), có lúc hết gạo, cạn muối, mưa rừng lũ quét chia cắt lối đi, anh vẫn động viên đồng đội bám trụ sản xuất. Từ một kỹ sư trẻ, Nguyễn Bá Lại nhanh chóng trưởng thành, trở thành Trưởng phòng Kỹ thuật. Anh cùng tập thể nghiên cứu, tham mưu chính xác, góp phần phát hiện nhiều mỏ mới, làm giàu nguồn tài nguyên cho đất nước.

Không chỉ là một kỹ sư tài năng, anh còn là Trung đội trưởng tự vệ mẫu mực. Trung đội do anh chỉ huy huấn luyện giỏi, sử dụng thành thạo nhiều loại vũ khí, liên tục đạt danh hiệu Đơn vị Quyết thắng. Những ngày căng thẳng nơi biên giới phía Bắc, anh chỉ huy đào hàng ngàn mét giao thông hào, xây dựng hầm hào kiên cố, sẵn sàng bảo vệ vùng mỏ và chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

Rạng sáng 17/2/1979, chiến sự bùng nổ. Pháo binh địch dội xuống khu vực Đoàn địa chất 305. Lực lượng lớn tràn qua sông Hồng, bao vây đoàn bộ. Trong mưa pháo, Nguyễn Bá Lại nhanh chóng đưa các cháu nhỏ xuống hầm an toàn, rồi trở lại chỉ huy trung đội chiến đấu.

Tại hướng chính diện, hầm của anh chỉ có bảy người – ba kỹ sư, bốn cán bộ trung cấp, trong đó có hai nữ. Đối mặt với nhiều đợt tấn công ồ ạt, anh bình tĩnh chỉ huy, chờ địch đến gần mới nổ súng. Trận chiến kéo dài đến đầu giờ chiều, trung đội anh đánh lui bảy đợt tiến công. Riêng anh trực tiếp tiêu diệt bảy tên địch, làm bị thương nhiều tên khác.

Khi hầm bị phát hiện, địch bắn cối dồn dập rồi xung phong áp sát. Nguyễn Bá Lại bất ngờ bật dậy khỏi hầm, dùng súng bắn thẳng vào đội hình đối phương, chặn đứng mũi tiến công. Bất ngờ, một quả lựu đạn rơi vào hầm. Không kịp ném trả, không thể để đồng đội hy sinh, anh lập tức lao tới, lấy thân mình che quả lựu đạn.

Sự hy sinh ấy cứu sống sáu đồng đội.

Sau một ngày chiến đấu, đơn vị đã bảo vệ an toàn tài liệu địa chất, giữ vững khu vực, góp phần vào chiến công chung của quân và dân các tỉnh biên giới phía Bắc. Nguyễn Bá Lại được tặng Huân chương Chiến công hạng Ba và ngày 29/1/1996 được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngọn lửa của người kỹ sư – người chiến sĩ ấy đã hóa thành bất tử giữa vùng mỏ biên cương, soi sáng một thời hoa lửa của lòng yêu nước và tinh thần quên mình vì đồng đội, vì Tổ quốc.