THỜI HOA LỬA NƠI VÙNG MỎ – CHIẾN THẮNG TRẬN ĐẦU NGÀY 5/8/1964

Lịch sử Quảng Ninh có những ngày không bao giờ phai mờ trong ký ức. Ngày 5 tháng 8 năm 1964 là một ngày như thế – ngày đầu tiên quân và dân vùng Mỏ hiên ngang đối mặt và chiến thắng không lực Hoa Kỳ, bắn rơi máy bay Mỹ, bắt sống giặc lái Mỹ đầu tiên trên miền Bắc.

Những năm ấy, cả miền Bắc rung lên trong lời kêu gọi thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.”

Từ thành thị đến làng quê, từ miền xuôi lên miền ngược, sức người, sức của đều hướng về miền Nam ruột thịt. Và ở nơi đầu sóng ngọn gió – vùng than Quảng Ninh – tinh thần ấy cháy bỏng hơn bao giờ hết.

Ngay từ cuối năm 1963, khi tỉnh Quảng Ninh vừa được thành lập chưa tròn một năm, bóng đen chiến tranh đã lấp ló ngoài khơi. Đế quốc Mỹ liên tiếp tung gián điệp, biệt kích xâm nhập vùng ven biển, biên giới và nội địa. Những tàu khu trục của Hạm đội 7 ngày đêm lảng vảng ngoài vịnh Bắc Bộ, máy bay trinh sát gầm rú trên bầu trời, khiêu khích, thăm dò, tìm cớ leo thang chiến tranh.

Đêm 31/7 rạng sáng 1/8/1964, tàu chiến Mỹ ngang nhiên tiến sâu vào vùng biển của ta. Hải quân nhân dân Việt Nam lập tức xuất kích. Những con tàu phóng lôi nhỏ bé nhưng quả cảm đã đánh đuổi tàu Ma-đốc ra khỏi lãnh hải, giáng cho đối phương đòn đau. Không cam chịu thất bại, Mỹ dựng lên cái gọi là “Sự kiện Vịnh Bắc Bộ” để lấy cớ trả đũa miền Bắc.

Và rồi, trưa ngày 5/8/1964, chiến tranh chính thức ập xuống.
13 giờ 30 phút, Tổng thống Mỹ Giôn-xơn ra lệnh cho không quân từ Hạm đội 7 đánh phá miền Bắc Việt Nam. Chỉ ít phút sau, bầu trời Hòn Gai – Bãi Cháy sầm lại bởi tiếng động cơ phản lực.

13 giờ 35 phút, từng tốp máy bay Mỹ – F4, F102, AD6 – ồ ạt lao vào ném bom, bắn phá Quân cảng Bãi Cháy và khu vực thị xã Hòn Gai. Biển lửa trùm xuống vùng than. Nhưng trong khói lửa mịt mù ấy, quân và dân Quảng Ninh vẫn đứng vững.

Chuông báo động vang lên. Pháo phòng không ngẩng nòng chờ đợi. Bộ đội phòng không, hải quân, công an vũ trang, dân quân tự vệ hiệp đồng chặt chẽ, tạo nên một lưới lửa nhiều tầng, nhiều hướng. Chỉ trong 20 phút chiến đấu quyết liệt, bầu trời Quảng Ninh đã ghi dấu chiến công đầu: 3 máy bay Mỹ bị bắn rơi, trong đó có 2 chiếc rơi tại chỗ.

14 giờ 45 phút, một chiếc AD4 trúng đạn cháy rực. Tên phi công – Trung úy E. Alvarez – nhảy dù xuống biển. Nhưng biển Quảng Ninh không che chở cho kẻ xâm lược. Ba chiến sĩ bộ đội đảo Cô Tô – Chuẩn úy Nguyễn Kim Bảo, Hạ sĩ Lê Văn Lộc và Binh nhất Nguyễn Đình Giang – trên đường đi công tác bằng thuyền buồm đã kịp thời bắt sống tên giặc lái, đưa về giao cho hải quân ta.
Đó là phi công Mỹ đầu tiên bị bắt sống trên miền Bắc, tại vùng Hòn Mối, vịnh Hạ Long.

Ngay sau trận đánh, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã trực tiếp đến thăm các đơn vị chiến đấu tại Quảng Ninh. Trước những nòng pháo còn ám khói, Thủ tướng xúc động nói: “Thắng lợi này rất lớn, nhưng mới là trận đầu. Các đồng chí phải rút kinh nghiệm để đánh giỏi hơn nữa, thắng lớn hơn nữa.”

Tại Quân cảng Bãi Cháy, trước những người lính hải quân đã anh dũng hy sinh và những chiến sĩ đang được cứu chữa, Thủ tướng nghẹn ngào cúi đầu vĩnh biệt. Đó là khoảnh khắc lặng đi giữa thời hoa lửa – nơi chiến thắng được đổi bằng máu.

Ngày 5/8/1964 đã đi vào lịch sử như ngày đánh thắng trận đầu của Hải quân nhân dân Việt Nam, đồng thời là mốc son chói lọi của Đảng bộ, quân và dân tỉnh Quảng Ninh. Một tỉnh non trẻ, vừa tròn một năm tuổi, đã hiên ngang bước vào cuộc đối đầu với không lực Hoa Kỳ – kẻ thù mạnh nhất thế kỷ XX.

Từ chiến thắng ấy, quân và dân Quảng Ninh cùng nhân dân cả nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước với niềm tin sắt đá: Dù chiến tranh có khốc liệt đến đâu, Tổ quốc nhất định toàn thắng.