THỜI HOA LỬA: THIẾU TƯỚNG, ANH HÙNG TRẦN ĐỐI – NHỮNG NĂM THÁNG TRÊN ĐẤT CAMPUCHIA

Trong số những cán bộ, chiến sĩ Việt Nam từng thực hiện nhiệm vụ tại Campuchia, có những người đi qua chiến trường trong những năm tuổi trẻ và sau đó tiếp tục gắn bó với quân đội cho đến khi đất nước bước vào thời kỳ hòa bình. Thiếu tướng Trần Đối là một trong những người thuộc thế hệ ấy. Ông sinh năm 1933 tại Điện Nam, Điện Bàn, Quảng Nam, một vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Cuộc đời quân ngũ của ông trải qua nhiều giai đoạn của lịch sử đất nước, từ những năm chiến tranh cho đến thời kỳ bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nhiệm vụ quốc tế.

Sau khi đất nước thống nhất, nhiệm vụ của Quân đội nhân dân Việt Nam chưa dừng lại. Tình hình tại biên giới Tây Nam diễn biến phức tạp, trong khi nhân dân Campuchia đang phải đối mặt với hậu quả đặc biệt nghiêm trọng của chế độ Khmer Đỏ. Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ của những người lính Việt Nam trên đất Campuchia không chỉ đặt ra yêu cầu về chiến đấu mà còn gắn với việc phối hợp cùng lực lượng cách mạng Campuchia xây dựng chính quyền, củng cố lực lượng và giúp nhân dân từng bước khôi phục cuộc sống.

Trong hoàn cảnh ấy, Trần Đối được giao nhiệm vụ tại Campuchia. Ông từng giữ cương vị Phó Tư lệnh Mặt trận 479 và Phó đoàn chuyên gia quân sự Quân khu 4. Mặt trận 479 được thành lập ngày 14/4/1979, thực hiện nhiệm vụ trên một hướng chiến lược quan trọng tại Campuchia. Trong hơn mười năm hoạt động, lực lượng này vừa chiến đấu, vừa phối hợp giúp phía Campuchia xây dựng chính quyền, lực lượng vũ trang và khôi phục đời sống xã hội. Theo các tư liệu được công bố, Mặt trận 479 đã tham gia hơn 16.000 trận lớn nhỏ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và có 9.419 cán bộ, chiến sĩ hy sinh.

Đặt trong hoàn cảnh ấy mới thấy hết trách nhiệm của những cán bộ chỉ huy như Trần Đối. Người chỉ huy không chỉ đứng sau những trận đánh mà còn phải chịu trách nhiệm trước nhiệm vụ của đơn vị, trước sinh mạng của cán bộ, chiến sĩ và trước yêu cầu phối hợp với lực lượng cách mạng nước bạn. Mỗi quyết định trên chiến trường đều gắn với những con người cụ thể. Vì vậy, đằng sau một chức vụ như Phó Tư lệnh Mặt trận 479 là một trách nhiệm rất lớn, được hình thành từ kinh nghiệm chiến đấu, bản lĩnh của người chỉ huy và sự gắn bó với đồng đội.

Những năm tháng ở Campuchia cũng là thời kỳ mà nhiều cán bộ, chiến sĩ Việt Nam chứng kiến trực tiếp hậu quả của chiến tranh và chế độ Khmer Đỏ đối với người dân. Nhiệm vụ của họ vì vậy mang một ý nghĩa đặc biệt. Theo các tư liệu về Mặt trận 479, lực lượng này có ba nhiệm vụ lớn: giúp nhân dân Campuchia khôi phục cuộc sống, xây dựng chính quyền và lực lượng vũ trang, đồng thời tiếp tục chiến đấu ngăn chặn nguy cơ chế độ diệt chủng phục hồi.

Đó là một công việc kéo dài trong nhiều năm và đòi hỏi sự hy sinh rất lớn. Những người lính phải sống xa quê hương, xa gia đình, trong điều kiện chiến trường khắc nghiệt. Có người trở về sau khi hoàn thành nhiệm vụ; có người mang thương tật suốt đời; cũng có những người mãi mãi nằm lại trên đất Campuchia. Đối với những cán bộ chỉ huy, sự mất mát của đồng đội càng trở thành một phần nặng nề của ký ức chiến trường.

Điều đáng trân trọng trong câu chuyện của thế hệ cán bộ, chiến sĩ Mặt trận 479 là sau khi hoàn thành nhiệm vụ, họ không xem những năm tháng ấy là một chương đã khép lại. Nhiều cựu quân tình nguyện sau khi trở về vẫn tiếp tục tìm kiếm đồng đội, chăm lo thân nhân liệt sĩ, tổ chức các hoạt động tưởng niệm và giữ gìn tình hữu nghị Việt Nam – Campuchia. Riêng Mặt trận 479 có hàng nghìn liệt sĩ đã hy sinh; các cựu chiến binh nhiều năm sau vẫn tổ chức những hoạt động tri ân và tìm kiếm, quy tập hài cốt đồng đội.

Đối với Trần Đối, những năm tháng ở Campuchia trở thành một phần quan trọng trong cuộc đời quân ngũ. Những đóng góp của ông được Nhà nước Việt Nam ghi nhận bằng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhà nước Campuchia cũng trao tặng ông Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng nhất. Những phần thưởng đó không chỉ là sự ghi nhận đối với một cá nhân mà còn phản ánh sự đóng góp của một thế hệ cán bộ, chiến sĩ Việt Nam trong những năm thực hiện nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.

Ông từ trần vào tháng 3/2011. Khi một người lính đã đi qua nhiều cuộc chiến trở về với cuộc sống đời thường rồi qua đời, điều còn lại không chỉ là những chức vụ từng đảm nhiệm hay những phần thưởng được trao tặng. Điều quan trọng hơn là những gì họ đã để lại trong ký ức của đồng đội và trong lịch sử của đơn vị. Với những người từng chiến đấu tại Campuchia, mỗi người đồng đội đã hy sinh đều là một phần không thể tách rời của cuộc chiến. Những người còn sống có trách nhiệm nhắc lại tên tuổi của họ để các thế hệ sau hiểu rằng những thành quả của hòa bình không tự nhiên mà có.

Ngày nay, tại Campuchia vẫn có những công trình tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Việt Nam. Hằng năm, các cơ quan đại diện Việt Nam cùng cộng đồng người Việt và phía Campuchia tổ chức các hoạt động dâng hương tưởng niệm những cán bộ, chuyên gia và chiến sĩ quân tình nguyện Việt Nam đã hy sinh. Những hoạt động ấy cho thấy sự tri ân không chỉ thuộc về một phía. Nhân dân hai nước cùng ghi nhớ những người đã hy sinh trong một giai đoạn đặc biệt của lịch sử.

Nhìn lại cuộc đời Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Đối, điều đáng trân trọng nhất không nằm ở những danh hiệu hay cấp bậc mà ở một quá trình cống hiến kéo dài qua nhiều giai đoạn của đất nước. Từ một người lính trưởng thành trong chiến tranh, ông tiếp tục đảm nhiệm trách nhiệm của người chỉ huy trên đất Campuchia, cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ mà lịch sử giao phó.

Những người như ông thuộc về một thế hệ mà tuổi trẻ gắn với chiến tranh, cuộc đời gắn với quân đội và những năm tháng quan trọng nhất của sự nghiệp lại diễn ra trong những hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn. Vì vậy, khi nhắc lại họ, chúng ta không chỉ nhắc lại một nhân vật lịch sử mà còn nhắc lại cả một thế hệ đã sống, chiến đấu và cống hiến với tinh thần trách nhiệm cao đối với Tổ quốc.

Đất nước hôm nay đã hòa bình, quan hệ Việt Nam – Campuchia đã bước sang một giai đoạn mới. Những con đường năm xưa từng in dấu chân người lính nay đã có những đổi thay. Nhưng lịch sử vẫn cần được ghi nhớ một cách nghiêm túc và đầy đủ, bởi trong những trang lịch sử ấy có tuổi trẻ, mồ hôi, nước mắt và sự hy sinh của biết bao người.

Xin được trân trọng tưởng nhớ Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Đối và những cán bộ, chiến sĩ đã cùng ông thực hiện nhiệm vụ trên đất Campuchia. Đặc biệt, xin được tri ân những người đã không trở về. Chính sự hy sinh của họ đã góp phần tạo nên những trang sử mà thế hệ hôm nay có trách nhiệm gìn giữ, kể lại và giáo dục cho thế hệ mai sau.

Đó không chỉ là sự tri ân đối với người đã khuất, mà còn là trách nhiệm đối với lịch sử và đối với tình hữu nghị giữa hai dân tộc Việt Nam – Campuchia.