Thủ Khoa Huân - Bậc chí sĩ Nam Bộ kiên trung với khí phách bất khuất trước đao phủ
Nhà nho yêu nước, nhà lãnh đạo phong trào kháng chiến chống Pháp tiêu biểu tại miền Tây Nam Kỳ, người chịu nhiều cực hình nơi ngục tù nhưng vẫn giữ trọn một lòng trung hiếu với non sông.
Thủ Khoa Huân sinh ra tại xã Tịnh Thới, huyện Cao Lãnh, tỉnh Định Tường (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp). Vốn đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương năm 1852 dưới triều Tự Đức, ông là một trí thức uyên bác, có lòng thương dân sâu sắc và ý chí bài ngoại kiên định. Ngay khi thực dân Pháp chiếm các tỉnh miền Đông Nam Kỳ, ông từ bỏ bổng lộc triều đình, chiêu mộ nghĩa binh dựng cờ khởi nghĩa tại vùng Chợ Gạo, Tân An và Mỹ Tho.
Dù thiếu thốn vũ khí và lực lượng mỏng manh, nghĩa quân của Thủ Khoa Huân đã nhiều lần tập kích các đồn bốt giặc, khiến thực dân Pháp phải đau đầu tìm cách đối phó. Bị bắt lần thứ nhất đày đi đảo Réunion (châu Phi), sau khi được thả về nước, ông không hề nao núng mà tiếp tục bí mật liên lạc với các phong trào kháng chiến khác, lập căn cứ mới tại vùng Bến Tre và Vĩnh Long để tiếp tục mưu sự nghiệp lớn.
Do bị tên phản bội bán đứng, ông sa vào tay giặc lần thứ hai vào năm 1875. Lần này, hiểu rõ tầm ảnh hưởng và uy tín lớn lao của ông đối với đồng bào Nam Bộ, thực dân Pháp tìm mọi cách dụ dỗ ông ra hợp tác với chính quyền thực dân để đổi lấy vinh hoa phú quý. Trước những lời đường mật lẫn đe dọa tàn độc của kẻ thù, Thủ Khoa Huân vẫn giữ nguyên thái độ khinh bỉ, hiên ngang từ chối thẳng thừng. Ngày 19 tháng 9 năm 1875, ông bị giặc đưa lên pháp trường xử bắn tại Mỹ Tho. Trước khi ngã xuống, ông vẫn ngẩng cao đầu đọc thơ vạch tội giặc, để lại tấm gương sáng ngời về khí phách bất khuất của một sĩ phu Nam Bộ thà chết chứ không chịu cúi đầu làm nô lệ.
