Thủ Khoa Nguyễn Hữu Huân: Khí tiết tráng sĩ và ngọn lửa bất tử bên dòng sông Tiền

Thủ Khoa Nguyễn Hữu Huân: Khí tiết tráng sĩ và ngọn lửa bất tử bên dòng sông Tiền

Giữa những năm tháng Nam Kỳ rên xiết dưới gót giày xâm lược, sông Tiền không chỉ chở nặng phù sa, mà còn chảy trôi biết bao dòng máu anh hùng. Trong bản trường ca bi hùng của vùng đất Chợ Gạo, Tiền Giang, Thủ Khoa Nguyễn Hữu Huân (1830 – 1875) hiện lên như một tượng đài sừng sững – người trí thức mang trái tim tráng sĩ, trải qua một "thời hoa lửa" kiêu hãnh và bất khuất đến đao phủ cũng phải cúi đầu.

Vĩnh Long24/08/2026xã Hưng Thạnh (Xã Hưng Thạnh)1 lượt xem0 lượt chia sẻ

Giữa những năm tháng Nam Kỳ rên xiết dưới gót giày xâm lược, sông Tiền không chỉ chở nặng phù sa, mà còn chảy trôi biết bao dòng máu anh hùng. Trong bản trường ca bi hùng của vùng đất Chợ Gạo, Tiền Giang, Thủ Khoa Nguyễn Hữu Huân (1830 – 1875) hiện lên như một tượng đài sừng sững – người trí thức mang trái tim tráng sĩ, trải qua một "thời hoa lửa" kiêu hãnh và bất khuất đến đao phủ cũng phải cúi đầu.

Đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương tại Gia Định, đường quan lộ mở rộng, nhưng khi tiếng súng Pháp nổ rền ở Cần Giờ rồi Mỹ Tho, ông không chọn tháp ngà khoa bảng. Người con sông Tiền xếp lại bút nghiên, biến văn chương thành hịch truyền và đứng về phía nhân dân. Lịch sử hiếm thấy một người anh hùng nào có hành trình gian truân đến thế: ba lần rơi vào tay giặc, ba lần đứng lên chiêu mộ quân sĩ. Dù bị đày ra đảo Réunion hay chịu cảnh tù đày, ông vẫn kiên cường trở về dựng cờ khởi nghĩa tại Bình Cách, làm quân thù bao bận bạt vía kinh hoàng.

Sự nghiệp nghệ thuật của ông gắn liền với khói lửa chiến trường, nơi văn chương thành vũ khí sắc bén. Đỉnh cao cho khí tiết ấy tỏa sáng vào ngày 19/5/1875. Bên dòng sông Mỹ Tho, trước khi bước lên giàn giáo, ông ung dung ngâm bài thơ tuyệt mệnh:

Thắng phụ chi bằng thuyết sự thường, Trời nam riêng khoán một vùng hoang. Hai tay gạt nợ ơn cùng nghĩa, Một thắt đền xong nợ nước làng. Thân thế hãy còn mang tiếng hán, Xương sông đâu tiếc vất dòng giang. Con cháu nối truyền xin chớ quên, Thù này chưa trả há dời chân.

Hai câu đầu thể hiện cái nhìn thấu thị của một triết gia: "Thắng phụ chi bằng thuyết sự thường". Ông xem sự thất bại quân sự chỉ là lẽ biến thiên thường tình, không chút bi lụy. Bằng việc "Một thắt đền xong nợ nước làng", ông đón nhận án tử như hành động hoàn thành nghĩa vụ tối cao của người sĩ phu đối với non sông.

Khí tiết ngang tàng của người quân tử tiếp tục ngời sáng ở hai câu thực: "Thân thế hãy còn mang tiếng hán / Xương sông đâu tiếc vất dòng giang". Việc gửi thân xác lại dòng sông quê hương không làm ông bận lòng, bởi danh tiết đã trọn vẹn. Để rồi, bài thơ khép lại bằng lời dặn dò đẫm khí phách: "Con cháu nối truyền xin chớ quên / Thù này chưa trả há dời chân". Đó không chỉ là lời giã biệt, mà là một uỷ thư lịch sử, trao ngọn lửa yêu nước cho thế hệ mai sau.

Ngọn lửa đời ông tắt đi ở tuổi 45, nhưng "thời hoa lửa" ấy cùng những dòng thơ đẫm máu và nước mắt đã tạc vào lịch sử Nam Bộ một biểu tượng bất tử: người tri thức lấy máu mình để giữ trọn hai chữ "Trung - Tiết" với quê hương.

Lời nhắn gửi cho mai sau:

Ông không chỉ chiến đấu bằng binh khí mà còn dùng văn chương, thi phú để thắp sáng lòng yêu nước và thức tỉnh nhân dân. Điều này nhắc nhở thế hệ sau về sức mạnh của trí tuệ, việc không ngừng học tập và ứng dụng tri thức để xây dựng, bảo vệ đất nước.