HOÀNG NGÂN – NGƯỜI NỮ CÁN BỘ DÀNH TRỌN TUỔI XUÂN CHO TỔ QUỐC

Chỉ 28 năm tuổi đời, nhưng hơn 15 năm hoạt động cách mạng, Hoàng Ngân – tên thật là Phạm Thị Vân – đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử cách mạng Việt Nam và phong trào phụ nữ. Từ cô gái Hải Phòng sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, người nữ chiến sĩ từng bị thực dân Pháp bắt giam, đến Bí thư Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đoàn Phụ nữ Cứu quốc Việt Nam và người đặt nền móng cho Báo Phụ nữ Việt Nam, cuộc đời chị là câu chuyện xúc động về lòng yêu nước, bản lĩnh và sự hy sinh của một thế hệ phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng gian khổ của dân tộc.

Tuổi trẻ sớm gắn với cách mạng

Hoàng Ngân tên thật là Phạm Thị Vân, sinh năm 1921 tại Hải Phòng, quê gốc ở Nam Định. Sinh ra trong một gia đình có điều kiện kinh tế khá giả, nhưng từ rất sớm, chị đã chứng kiến những cảnh đời cơ cực của người lao động và những bất công dưới chế độ thực dân.

Năm 15 tuổi, Phạm Thị Vân bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng. Công việc ban đầu của chị là làm liên lạc, chuyển thư từ, tài liệu cho cán bộ. Trong điều kiện hoạt động bí mật, những nhiệm vụ tưởng chừng đơn giản ấy luôn tiềm ẩn hiểm nguy.

Qua thực tiễn hoạt động, cô gái trẻ Phạm Thị Vân ngày càng trưởng thành. Từ năm 1936 đến 1938, chị tham gia phong trào thanh niên, phụ nữ dân chủ ở Hải Phòng và được giao làm đường dây liên lạc đặc biệt của Xứ ủy tại khu vực Hải Phòng – Quảng Ninh.

Năm 1938, khi mới 17 tuổi, chị được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Từ đây, cuộc đời Phạm Thị Vân gắn chặt với cách mạng. Bí danh Hoàng Ngân cũng trở thành cái tên được đồng chí, đồng bào biết đến và trân trọng trong những năm tháng đấu tranh sau này.

Kiên cường trong lao tù thực dân

Năm 1941, Hoàng Ngân bị thực dân Pháp bắt và kết án 12 năm tù, giam tại Nhà tù Hỏa Lò.

Những năm tháng trong lao tù là thử thách khắc nghiệt đối với người nữ chiến sĩ trẻ. Nhưng nhà tù không thể khuất phục ý chí của chị.

Trong hoàn cảnh bị giam cầm, Hoàng Ngân vẫn cùng các nữ tù chính trị tổ chức đấu tranh, giữ gìn tinh thần đoàn kết và động viên nhau kiên định với lý tưởng cách mạng.

Chính trong những năm tháng ấy, phẩm chất của một người cán bộ cách mạng ở Hoàng Ngân càng được tôi luyện: kiên cường trước kẻ thù, nhưng luôn gần gũi, nhân ái với đồng chí, đồng đội.

Tháng 3/1945, sau khi Nhật đảo chính Pháp, Hoàng Ngân cùng một số nữ tù chính trị thoát khỏi Nhà tù Hỏa Lò và trở lại hoạt động cách mạng.

Ra khỏi nhà tù, chị lập tức trở lại với công việc.

Chị được phân công làm Bí thư Phụ nữ Cứu quốc Hà Nội, tham gia công tác tại Đảng bộ thành phố và tổ chức Đội nữ du kích Minh Khai, góp phần tập hợp phụ nữ tham gia phong trào cách mạng.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công mở ra một kỷ nguyên mới của dân tộc. Nhưng nền độc lập vừa giành được phải đối mặt với vô vàn thử thách. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bắt đầu, Hoàng Ngân lại tiếp tục có mặt ở những địa bàn khó khăn nhất.

Người nữ cán bộ dành trọn tâm huyết cho phong trào phụ nữ

Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến, Hoàng Ngân lần lượt đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong phong trào phụ nữ tại Hà Nội, Hải Dương, Khu III và tham gia công tác tại Khu ủy Khu III.

Đối với Hoàng Ngân, vận động phụ nữ tham gia kháng chiến không chỉ là tuyên truyền, cổ động.

Đó là quá trình tổ chức và phát huy sức mạnh của hàng triệu phụ nữ trong đời sống kháng chiến.

Khi nam giới ra trận, phụ nữ trở thành lực lượng quan trọng ở hậu phương. Họ sản xuất lương thực, chăm sóc thương binh, nuôi dưỡng bộ đội, bảo vệ cơ sở cách mạng, tham gia dân quân du kích và vận động người thân tham gia kháng chiến.

Hoàng Ngân nhìn thấy rõ sức mạnh ấy.

Chị chủ trương đưa phong trào phụ nữ đến với từng cơ sở, từng làng quê, từng gia đình; khơi dậy tinh thần yêu nước và khả năng đóng góp của phụ nữ vào sự nghiệp chung của dân tộc.

Năm 1947, tại Việt Bắc, Hội nghị cán bộ phụ vận toàn quốc họp và bầu Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đoàn Phụ nữ Cứu quốc Việt Nam. Hoàng Ngân được bầu làm Bí thư.

Ở tuổi 26, chị đảm nhận một trọng trách lớn trong phong trào phụ nữ cả nước.

Đây là dấu mốc quan trọng trong cuộc đời hoạt động của Hoàng Ngân, đồng thời cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của phụ nữ trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.

Đưa tiếng nói của phụ nữ đến với phong trào kháng chiến

Không chỉ trực tiếp tổ chức phong trào, Hoàng Ngân còn đặc biệt quan tâm đến công tác tuyên truyền, giáo dục và xây dựng đời sống tinh thần cho phụ nữ.

Một trong những hoạt động tiêu biểu là việc chị tổ chức Đội tuyên truyền phụ nữ liên tỉnh Hải Hưng gồm 12 thành viên.

Đội đi sâu vào cơ sở, tuyên truyền, vận động phụ nữ và nhân dân tham gia kháng chiến, tăng gia sản xuất, ủng hộ bộ đội, chăm sóc thương binh, vận động thanh niên lên đường nhập ngũ và xây dựng lực lượng dân quân du kích.

Các hình thức tuyên truyền khi ấy rất phong phú. Ngoài nói chuyện trực tiếp, các thành viên còn sử dụng văn nghệ, kịch, thơ, tập san… để đưa chủ trương kháng chiến đến gần hơn với nhân dân.

Trong điều kiện chiến tranh, những chuyến đi cơ sở không hề đơn giản. Đường sá hiểm nguy, địch thường xuyên càn quét, cơ sở vật chất thiếu thốn. Nhưng các nữ cán bộ vẫn kiên trì bám địa bàn, đến với nhân dân và gây dựng phong trào.

Qua những hoạt động ấy, tư duy tổ chức của Hoàng Ngân được thể hiện rõ: muốn phong trào phụ nữ phát triển phải dựa vào phụ nữ, phải đưa phụ nữ trở thành chủ thể của phong trào và phải gắn công tác Hội với những nhiệm vụ thiết thực của đất nước.

Dấu ấn trong lịch sử Báo Phụ nữ Việt Nam

Một đóng góp quan trọng khác của Hoàng Ngân là đối với công tác báo chí dành cho phụ nữ.

Trong những năm kháng chiến, báo chí không chỉ cung cấp thông tin mà còn là một phương tiện tuyên truyền, giáo dục và động viên tinh thần chiến đấu.

Hoàng Ngân nhận thức rõ rằng phong trào phụ nữ cần có một tiếng nói riêng để phản ánh đời sống, tâm tư, nguyện vọng và những đóng góp của phụ nữ trong kháng chiến.

Năm 1948, chị được giao sáng lập Báo Phụ nữ Việt Nam và trở thành người phụ trách đầu tiên của tờ báo.

Trong điều kiện chiến khu thiếu thốn, việc xây dựng một tờ báo là công việc không dễ dàng. Không có những điều kiện vật chất như báo chí hiện đại, nhưng những người làm báo vẫn cố gắng đưa tiếng nói của phụ nữ đến với phụ nữ, cổ vũ tinh thần yêu nước, lao động, sản xuất và kháng chiến.

Từ những số báo đầu tiên trong khói lửa chiến tranh, Báo Phụ nữ Việt Nam từng bước trưởng thành và trở thành một trong những cơ quan báo chí quan trọng của phong trào phụ nữ Việt Nam.

Trong quá trình ấy, dấu ấn của Hoàng Ngân là một phần đáng nhớ.

Những năm tháng cuối đời giữa chiến khu

Năm 1948–1949, cuộc kháng chiến ngày càng ác liệt. Cơ quan Trung ương Hội phải di chuyển qua nhiều địa bàn chiến khu Việt Bắc.

Hoàng Ngân vẫn miệt mài với công việc.

Chị đi cơ sở, gặp gỡ cán bộ, nắm tình hình phong trào, tổ chức lực lượng và tìm cách đưa công tác phụ nữ ngày càng đi vào chiều sâu.

Trong một chuyến đi dự hội nghị phụ nữ tại Trung Quốc, trên đường trở về, đoàn của chị bị địch phục kích. Hoàng Ngân bị thương nặng.

Sau đó, sức khỏe của chị ngày càng suy giảm. Những vết thương, bệnh tật và điều kiện thiếu thốn của chiến khu khiến cơ thể người nữ cán bộ trẻ vốn đã chịu nhiều gian khổ càng thêm kiệt quệ.

Thế nhưng, Hoàng Ngân vẫn cố gắng làm việc.

Cho đến những ngày cuối cùng, chị vẫn dành tâm trí cho phong trào phụ nữ và công việc cách mạng.

Ngày 17/7/1949, tại chiến khu Việt Bắc, Hoàng Ngân qua đời sau một cơn bệnh nặng.

Chị mới 28 tuổi.

28 năm tuổi đời – hơn 15 năm cống hiến

Hoàng Ngân ra đi khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vẫn còn tiếp diễn.

28 năm tuổi đời, hơn 15 năm hoạt động cách mạng, chị đã trải qua những chặng đường đặc biệt: từ một cô gái Hải Phòng làm liên lạc cách mạng, trở thành người chiến sĩ bị tù đày; từ cán bộ phụ nữ ở địa phương trở thành Bí thư Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đoàn Phụ nữ Cứu quốc Việt Nam; từ người tổ chức phong trào đến người góp phần đặt nền móng cho một cơ quan báo chí của phụ nữ Việt Nam.

Năm 1956, hài cốt Hoàng Ngân được đưa về Hà Nội và an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch.

Năm 2007, chị được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Năm 2009, chị được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh.

Tên Hoàng Ngân cũng được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và đơn vị để ghi nhớ người nữ cán bộ đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Người nữ cán bộ của những giá trị còn mãi

Nhìn lại cuộc đời Hoàng Ngân, điều để lại ấn tượng sâu sắc không chỉ là những chức vụ chị từng đảm nhiệm hay những phần thưởng cao quý được trao tặng sau này.

Điều đáng trân trọng hơn là cách chị đã sống.

Từ tuổi thiếu niên, Hoàng Ngân đã lựa chọn con đường cách mạng.

Trong những năm tháng chiến tranh, chị không đứng ngoài gian khổ mà trực tiếp đến với cơ sở, với cán bộ và nhân dân.

Chị dành tâm huyết để tổ chức phụ nữ, phát huy vai trò của phụ nữ trong kháng chiến; đồng thời quan tâm xây dựng tiếng nói riêng của phụ nữ trên mặt trận báo chí.

Cuộc đời Hoàng Ngân vì thế không chỉ là câu chuyện về một nữ chiến sĩ cách mạng đã hy sinh.

Đó còn là câu chuyện về sự trưởng thành của phong trào phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng đất nước đứng trước thử thách sống còn.

28 tuổi, Hoàng Ngân đã khép lại cuộc đời mình.

Nhưng những gì chị góp phần xây dựng vẫn tiếp tục được các thế hệ sau kế thừa.

Hôm nay, trong một đất nước hòa bình, những người phụ nữ Việt Nam có điều kiện học tập, lao động, cống hiến và khẳng định vị trí của mình trong gia đình và xã hội. Nhìn lại những thế hệ phụ nữ đi trước, càng hiểu rằng những thành quả ấy được xây dựng từ biết bao hy sinh thầm lặng.

Trong dòng chảy lịch sử ấy, Hoàng Ngân – Phạm Thị Vân là một cái tên đáng được nhớ đến.

Một người phụ nữ đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho cách mạng; một người cán bộ đã góp phần đặt nền móng cho phong trào phụ nữ và báo chí phụ nữ; một người đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ nhưng để lại những giá trị vượt qua giới hạn của một đời người.

Đó chính là ý nghĩa sâu sắc nhất khi các thế hệ hôm nay nhắc nhớ về Anh hùng, liệt sĩ Hoàng Ngân – người nữ cán bộ đã dành trọn tuổi xuân cho Tổ quốc.