“Thư vào Nam” và tầm nhìn Lê Duẩn

Ngày ấy, tôi được Viện Xuất bản sách Kinh điển - Văn kiện Đảng (hai bộ phận sách của Nhà xuất bản Sự thật được tách ra) trực thuộc Viện Mác-Lênin, cử làm cán bộ biệt phái ở Văn phòng Tổng Bí thư, theo dõi, biên tập để xuất bản các tác phẩm của đồng chí Lê Duẩn. Cùng thời gian đó, Báo Nhân Dân cũng cử anh Thép Mới, Phó Tổng Biên tập lên để viết hồi ký “Thời thắng Mỹ”. Anh Hà Đăng, Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân tham gia đội ngũ trợ lý - thư ký. Anh Thép Mới và tôi thường xuyên được các anh trong Văn phòng Tổng Bí thư bố trí đi công tác cùng Tổng Bí thư Lê Duẩn.

Theo anh Thép Mới, anh Ba Duẩn tâm sự với anh: “Nhiều anh bảo tôi kể chuyện về đời mình để chú viết hồi ký. Nhưng đời mình cũng như anh em khác thôi. Bác Hồ là người thầy, lãnh tụ vĩ đại nhất của toàn Đảng, toàn dân. Nhiều anh khác cũng oanh liệt lắm. Tù đày, nếm mật nằm gai, ra trường bắn mà vẫn hiên ngang. Tôi chỉ muốn chú viết về Đảng ta. Vĩ đại, anh hùng và nhiều sáng tạo lắm. Không sáng tạo, không có ngày nay. Những điều tôi suy nghĩ, tôi trải qua cũng chỉ để giúp chú thêm căn cứ”.

Dựa vào ý kiến này mà khi ở Hà Nội cũng như đi công tác các nơi, vào thời gian rảnh rỗi, anh Đống Ngạc, Trợ lý Tổng Bí thư, thường bố trí cho hai anh em chúng tôi (sau này đôi khi có cả anh Việt Phương, nguyên Trợ lý của Thủ tướng Phạm Văn Đồng) được gần anh Ba Duẩn, nghe anh kể chuyện... Từ giữa năm 1984, công việc của tôi và anh Thép Mới, mỗi người một việc. Anh Thép Mới bắt tay chấp bút “Thời thắng Mỹ”, tôi chuyên trách “Thư vào Nam”.

Được Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương tận tình giúp đỡ, các văn phòng thành ủy, tỉnh ủy phía nam trợ giúp hết lòng, tôi có trong tay hầu hết các văn bản, không ít tài liệu cùng lúc có nhiều văn bản đối chiếu. Nhóm làm “Thư vào Nam” gồm có anh Đống Ngạc, Trung tướng Phạm Quang Cận, Tổng Biên tập Tạp chí Quốc phòng toàn dân và tôi. Anh Ngạc tổng chỉ huy; anh Cận theo dõi, bổ sung tài liệu từ các cơ quan quân đội và quan trọng nhất là viết “Lời giới thiệu”.

Phải nói rằng tên sách “Thư vào Nam” từ đầu là do Tổng Bí thư Lê Duẩn đặt. Anh nói: “Phải lấy tên sách như thế để mọi người luôn luôn nhớ Bác, để nhân dân miền nam luôn thấy Bác ở bên mình. Hồi đó, tôi công tác ở Nam Bộ. Đầu năm 1949, có Đoàn cán bộ Trung ương do đồng chí Lê Đức Thọ dẫn đầu vào công tác, Bác Hồ gửi “Thư vào Nam”, ký ngày 15/9/1948. Đây là một trong bốn bức thư quan trọng anh Thọ trao tận tay cho cán bộ và đồng bào Nam Bộ, thể hiện tình cảm sâu nặng và sự quan tâm đặc biệt của Bác với miền nam”.

“Thư vào Nam” lần đầu ra mắt bạn đọc do Nhà xuất bản Sự thật in đầu năm 1985. Sau đó, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành. Vào dịp kỷ niệm 40 năm Ngày giải phóng miền nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2015), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật tái bản, có bổ sung một số thư từ, văn kiện Đảng mới xuất bản.

Lần xuất bản đầu tiên có “Lời giới thiệu” của Viện Mác-Lênin. Danh tính tập thể, nhưng toàn bộ nội dung là trí tuệ, công sức và tâm huyết của Trung tướng Phạm Quang Cận. “Lời giới thiệu” dài 25 trang, như một luận văn quân sự, thể hiện sâu sắc tính cách mạng, tính sáng tạo trong đường lối quân sự của Đảng ta, của tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc, chiến tranh nhân dân. Ở luận văn quân sự này, bao quát gần như toàn bộ đường lối chống Mỹ, cứu nước, ghi đậm dấu ấn tư tưởng chính trị quân sự, cách mạng tiến công, sự lãnh đạo, chỉ đạo tài tình và quyết tâm chiến lược vô cùng đúng đắn của Tổng Bí thư Lê Duẩn.

Nghiên cứu “Lời giới thiệu” trong “Thư vào Nam”, có lần tôi hỏi anh Phạm Quang Cận: “Em hỏi thật, trong bài anh viết: Đồng chí Lê Duẩn luôn nhìn thấy trước những gì mà nhiều người chưa thấy. Nhận định ấy là do anh nghĩ ra hay ai gợi ý?”. Anh Cận nhìn tôi cười và nói: “Cậu nghĩ mình đưa ra được đánh giá quan trọng ấy à? Không phải mình. Nhiều lần, nhớ nhất là ba lần, khi làm việc với mình, anh Văn (Đại tướng Võ Nguyên Giáp) nói, mình viết nguyên như thế".

Theo tôi, muốn hiểu được tầm nhìn “thấy trước được những gì mà nhiều người chưa thấy” trong “Thư vào Nam”, phải hiểu tầm nhìn vượt thời gian, đi trước của Lê Duẩn trong cuộc đời hoạt động cách mạng. Có thể kể một số thí dụ: Ngay sau Cách mạng Tháng Tám, từ nhà tù Côn Đảo trở về, Lê Duẩn được bầu làm Bí thư Xứ ủy lâm thời, cùng các đồng chí trong Xứ ủy tổ chức ngay cuộc kháng chiến ở Nam Bộ. Đầu năm 1946, đồng chí nhận chỉ thị ra Trung ương công tác. Đây là lần đầu Lê Duẩn được gặp Bác Hồ và vinh dự được giữ lại làm việc bên Người. Từ thực tiễn cuộc kháng chiến Nam Bộ, đồng chí nhận định: Sớm muộn cuộc kháng chiến sẽ bùng nổ trong phạm vi cả nước. Chiến tranh sẽ xảy ra ác liệt. Cuộc chiến đấu của nhân dân ta sẽ lâu dài và gian khổ.

Bác và Trung ương đồng tình với ý kiến của đồng chí Lê Duẩn. Đồng chí được Bác giao nhiệm vụ cùng Tổng Bí thư Trường Chinh tổ chức lớp học cấp tốc cho cán bộ, chuẩn bị kháng chiến. Sau đó, trở về Nam Bộ, thực hiện đường lối đại đoàn kết toàn dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trên cương vị Bí thư Xứ ủy, đồng chí Lê Duẩn chăm lo củng cố tổ chức đảng, các đoàn thể quần chúng, lực lượng vũ trang, tập hợp đông đảo đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân không trải qua đấu tố, đổ máu...

Để chuẩn bị cho Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, từ năm 1948 đến đầu năm 1950, đồng chí dồn tâm huyết viết “Một số ý kiến về kiểm điểm chính sách của Đảng và về các dự án, chủ trương của Trung ương” để gửi Đại hội. Tài liệu này đề cập nhiều vấn đề về lý luận từ thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Sau gần hai năm làm việc bên cạnh Bác Hồ ở Việt Bắc, cùng Tổng Bí thư Trường Chinh và Bộ Chính trị chỉ đạo mọi mặt cho Chiến cuộc Đông Xuân 1953-1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ, đồng chí Lê Duẩn trở lại miền nam. Chiến thắng Điện Biên Phủ, tiếp theo là Hội nghị Geneva họp bàn biện pháp giải quyết cuộc chiến tranh Đông Dương, chia cắt Việt Nam thành hai miền, đồng chí Lê Duẩn nhận chỉ thị đi gấp vào Nam Bộ, tổ chức công tác chuyển quân, xây dựng lực lượng cách mạng. Gặp đồng chí Nguyễn Chánh, Bí thư Khu ủy Khu V, đồng chí dặn lại: “Phải chôn giấu vũ khí, đưa người và vũ khí lên xây dựng một số căn cứ ở Tây Nguyên, chuẩn bị mọi mặt cho cuộc chiến đấu mới”.