THƯỢNG TƯỚNG NGUYỄN HỮU AN – VỊ TƯỚNG ĐI QUA ĐIỆN BIÊN, IA DRĂNG VÀ MÙA XUÂN 1975

Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, có những vị tướng gắn liền với một chiến dịch hay một chiến trường cụ thể. Nhưng Thượng tướng Nguyễn Hữu An là một trong số ít những vị tướng đã góp mặt ở hầu hết các cột mốc quân sự quan trọng nhất của dân tộc trong thế kỷ XX. Từ Điện Biên Phủ năm 1954, Ia Drăng năm 1965 cho đến Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975, ở đâu cũng in đậm dấu ấn của vị tướng trận mạc tài năng này.

Thượng tướng Nguyễn Hữu An sinh ngày 1 tháng 10 năm 1926 tại xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Ông tham gia cách mạng từ năm 1945, gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam trong những ngày đầu thành lập và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam cùng năm đó. Cuộc đời binh nghiệp của ông kéo dài gần nửa thế kỷ, gắn liền với các cuộc kháng chiến bảo vệ và giải phóng dân tộc.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Nguyễn Hữu An trưởng thành nhanh chóng qua nhiều chiến dịch lớn. Năm 1950, ông giữ cương vị Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 251 thuộc Trung đoàn 174, trực tiếp tham gia Chiến dịch Biên giới. Đơn vị của ông góp phần đánh chiếm cứ điểm Đông Khê, mở đầu cho thắng lợi quan trọng làm thay đổi cục diện chiến trường và mở thông tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc.

Sau Chiến dịch Biên giới, ông tiếp tục chỉ huy đơn vị chiến đấu tại nhiều mặt trận ác liệt như Bình Liêu, Vĩnh Phúc, Mộc Châu, Lũng Phầy và đèo Bông Lau. Qua thực tiễn chiến đấu, Nguyễn Hữu An dần khẳng định năng lực chỉ huy xuất sắc và trở thành một trong những cán bộ trẻ triển vọng của quân đội. Tuy nhiên, chiến công làm nên tên tuổi của ông chính là trận đánh đồi A1 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Khi ấy, mới 28 tuổi, ông đã là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 174 thuộc Đại đoàn 316. Đồi A1 được xem là cứ điểm mạnh nhất phía Đông tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, giữ vai trò then chốt bảo vệ trung tâm chỉ huy Mường Thanh của quân Pháp.

Sau nhiều đợt tiến công gặp khó khăn, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định đào đường hầm xuyên lòng đồi để đặt khối bộc phá lớn. Đêm 6 tháng 5 năm 1954, khối bộc phá phát nổ làm rung chuyển toàn bộ trận địa. Rạng sáng ngày 7 tháng 5, dưới sự chỉ huy của Nguyễn Hữu An, Trung đoàn 174 mở cuộc tiến công quyết định, đánh chiếm hoàn toàn đồi A1. Chiến thắng này mở toang cánh cửa tiến vào trung tâm Mường Thanh, góp phần trực tiếp đưa tới thắng lợi hoàn toàn của Chiến dịch Điện Biên Phủ trong chiều cùng ngày.

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Nguyễn Hữu An tiếp tục được giao nhiều trọng trách quan trọng trên chiến trường Tây Nguyên. Năm 1965, trên cương vị Tham mưu phó Mặt trận B3, ông trực tiếp tham gia chỉ huy trận Ia Drăng, một trong những trận đánh lớn đầu tiên giữa Quân đội nhân dân Việt Nam và quân đội Hoa Kỳ.

Tại thung lũng Ia Drăng, quân giải phóng phải đối mặt với Sư đoàn Kỵ binh bay số 1, lực lượng cơ động hiện đại bậc nhất của quân đội Mỹ lúc bấy giờ. Dù đối phương sở hữu ưu thế vượt trội về trực thăng vận, pháo binh và không quân, các đơn vị của ta vẫn kiên cường chiến đấu, gây nhiều tổn thất cho quân Mỹ và chứng minh khả năng đối đầu trực tiếp với lực lượng viễn chinh Hoa Kỳ trên chiến trường miền Nam.

Những năm tiếp theo, Nguyễn Hữu An tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy quan trọng, tham gia các chiến dịch lớn trên chiến trường Trị Thiên, Đường 9 - Nam Lào, Cánh đồng Chum và nhiều khu vực chiến lược khác. Ông được đánh giá là một vị tướng có phong cách chỉ huy quyết đoán, bản lĩnh và giàu kinh nghiệm thực tiễn.

Mùa xuân năm 1975, Nguyễn Hữu An giữ chức Tư lệnh Quân đoàn 2, một trong những binh đoàn chủ lực của Quân đội nhân dân Việt Nam. Dưới sự chỉ huy của ông, Quân đoàn 2 liên tiếp giành thắng lợi trong Chiến dịch Trị Thiên - Huế, giải phóng Đà Nẵng và hành quân thần tốc hàng nghìn kilômét tiến về phía Nam.

Tại Phan Rang, Quân đoàn 2 đã nhanh chóng đập tan tuyến phòng thủ mạnh cuối cùng của quân đội Sài Gòn ở miền Trung. Sau đó, đơn vị tiếp tục tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975, Quân đoàn 2 là một trong năm cánh quân tiến vào Sài Gòn, góp phần làm nên thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến chống Mỹ, giải phóng miền Nam và thống nhất đất nước.

Sau chiến tranh, Thượng tướng Nguyễn Hữu An tiếp tục phục vụ trong quân đội với nhiều cương vị quan trọng như Tư lệnh Quân đoàn 2, Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Quân khu 2, Giám đốc Học viện Lục quân và Giám đốc Học viện Quốc phòng. Ông được phong quân hàm Thiếu tướng năm 1974, Trung tướng năm 1980 và Thượng tướng năm 1986.

Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng quân đội, ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Độc lập hạng Nhất, hai Huân chương Quân công hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Cuộc đời của Thượng tướng Nguyễn Hữu An gắn liền với những chiến trường nổi tiếng nhất của lịch sử quân sự Việt Nam hiện đại. Từ chiến hào Điện Biên Phủ, thung lũng Ia Drăng cho đến Dinh Độc Lập mùa xuân năm 1975, ông đã để lại dấu ấn của một vị tướng tài ba, người dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh bảo vệ và thống nhất Tổ quốc.