Thượng tướng Trần Văn Trà – Vị tướng chiến lược và nước cờ hóa giải "cánh cửa thép" Xuân Lộc
Là nhà quân sự kiệt xuất kiêm nhà ngoại giao kiên định của cách mạng Việt Nam, Thượng tướng Trần Văn Trà đã để lại dấu ấn lịch sử trong Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975. Quyết định thay đổi cách đánh tại Xuân Lộc từ tiến công trực diện sang bao vây, chia cắt của ông đã đập tan phòng tuyến kiên cố nhất của địch, mở toang cánh cửa tiến về giải phóng Sài Gòn.
Thượng tướng Trần Văn Trà sinh năm 1919 trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Tịnh Long, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Mang trong mình lòng yêu nước nồng nàn và tư duy bén nhạy, ông sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, tham gia phong trào công nhân đường sắt và đứng vào hàng ngũ của Đảng từ thời kỳ tiền khởi nghĩa. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tên tuổi của ông gắn liền với chiến trường Nam Bộ, nơi ông góp công lớn trong việc xây dựng căn cứ địa Đồng Tháp Mười huyền thoại và thành lập Tiểu đoàn 307 – "quả đấm thép" lừng lẫy khiến quân thù khiếp vía.
Dấu ấn đỉnh cao trong cuộc đời binh nghiệp của Thượng tướng Trần Văn Trà chính là những quyết sách mang tính bước ngoặt trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử mùa xuân năm 1975. Lúc bấy giờ, tuyến phòng thủ Xuân Lộc được quân đội Sài Gòn xây dựng thành một "cánh cửa thép" kiên cố bậc nhất nhằm cố thủ, ngăn chặn bước tiến của quân giải phóng vào thủ phủ chế độ cũ. Khi các đợt tiến công trực diện ban đầu của ta gặp nhiều khó khăn và tổn thất, với tư cách là Phó Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh kiêm Tư lệnh Quân khu 7, tướng Trần Văn Trà đã bình tĩnh phân tích tình hình và táo bạo đề xuất thay đổi phương thức tác chiến. Thay vì tiếp tục đánh vỗ mặt vào công sự kiên cố, ông chuyển hướng sang chiến thuật bao vây, cô lập, đánh chia cắt các con đường tiếp tế và tiêu diệt hoàn toàn lực lượng ứng cứu của địch.
Nước cờ chiến lược đầy tài tình ấy ngay lập tức phát huy tác dụng, làm tê liệt khả năng phòng thủ của đối phương, khiến "cánh cửa thép" Xuân Lộc hoàn toàn sụp đổ, mở toang đại lộ cho các cánh quân của ta rầm rập tiến về giải phóng Sài Gòn. Không chỉ là một vị tướng cầm quân thao lược trên sa bàn, ông còn là một nhà ngoại giao kiên định, khôn khéo trên bàn đàm phán tại Trại David với tư cách Trưởng đoàn đại biểu Quân sự Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, góp phần buộc Mỹ và chính quyền tay sai phải nghiêm chỉnh thực hiện Hiệp định Paris.
Sau ngày đất nước hòa bình, thống nhất, trên cương vị Chủ tịch Ủy ban Quân quản thành phố Sài Gòn - Gia Định, Thượng tướng Trần Văn Trà tiếp tục để lại một di sản tinh thần vô giá thông qua chính sách hòa hợp dân tộc. Bằng tấm lòng bao dung và tầm nhìn nhân văn sâu sắc, ông đã ký quyết định trả lại quyền công dân cho hàng vạn binh lính, sĩ quan chế độ cũ, giúp ổn định trật tự an sinh và lòng dân trong những ngày đầu tiếp quản đầy sơ khai. Thượng tướng Trần Văn Trà tạ thế vào năm 1996, để lại niềm tiếc thương vô hạn nhưng cuộc đời ông mãi là một tấm gương sáng ngời về tài năng quân sự, bản lĩnh kiên trung và một nhân cách sống mẫu mực vì đại cuộc của non sông.
