Tiệm Hớt Tóc Đầu Hẻm

Những năm cuối thập niên 1960, đầu con hẻm nhỏ ở Phú Nhuận có tiệm hớt tóc của ông Lê Văn Tám. Tiệm chỉ là mái tôn thấp, chiếc ghế xoay cũ, tấm gương đã xước và chiếc quạt máy quay chậm chạp. Ngày nào cũng có khách ra vào: người thợ hồ cắt tóc ngắn, học sinh tỉa mái, bác xe ôm cạo râu. Tiếng kéo lách cách, tiếng tông đơ rè rè hòa cùng tiếng trò chuyện rôm rả. Nhìn qua, đó chỉ là tiệm bình dân như bao nơi khác. Nhưng nhờ nằm ngay đầu hẻm, từ chiếc gương lớn trước mặt khách, ông Tám có thể nhìn thấy cả đoạn đường phía sau lưng mà không ai để ý. Ông biết ai ra vào, khi nào có người lạ, lúc nào cần báo động. Ông đặt những ám hiệu đơn giản: Nếu quét khăn trắng lên vai khách: đường yên. Nếu cố ý làm rơi lược xuống đất: có người theo dõi. Nếu bật quạt quay mạnh bất thường: phải rời đi ngay. Một buổi sáng, có thanh niên đến cắt tóc như đã hẹn. Khi đang tỉa tóc, qua gương ông thấy hai người lạ đứng cuối hẻm quan sát. Không đổi sắc mặt, ông làm rơi chiếc lược xuống nền gạch. Người khách hiểu ý, liền đứng dậy nói: “Thôi chú khỏi cắt, con nhớ có việc gấp.” Ông Tám gật đầu: “Mai ghé lại.” Thanh niên bước ra cửa sau, vòng qua ngõ khác an toàn. Hai người lạ bước vào hỏi: “Có ai vừa ngồi đây không?” Ông vừa lau kéo vừa đáp: “Khách thấy đông nên bỏ đi uống cà phê rồi.” Họ nhìn quanh rồi bỏ đi. Có lần khác, ông còn giấu tài liệu mỏng dưới lớp nệm ghế cắt tóc, hoặc cho người cần trú tạm ngồi giả làm khách chờ đến lượt. Con trai ông từng lo: “Ba làm vậy nguy hiểm.” Ông xoa đầu con: “Tiệm mình nhỏ, nhưng nếu giúp được người thì đáng.” Ngày đất nước hòa bình, chiếc ghế xoay cũ vẫn tiếp tục phục vụ bà con trong xóm. Nhưng từ đó, tiếng kéo lách cách chỉ còn mang niềm vui đời thường. Tiệm hớt tóc đầu hẻm năm ấy là biểu tượng của sự mưu trí, gan dạ và tình người của dân đô thị miền Nam trong những năm tháng thời hoa lửa.