“Tiên Yên là tình yêu, là cuộc sống của tôi”

Năm đó, tôi là một trong những người lính thuộc Sư đoàn bộ đội chủ lực thừa lệnh của Bộ Quốc phòng tiến về tiếp quản vùng Đông Bắc. Giây phút đoàn quân chúng tôi đi giữa phố Tiên Yên vào buổi sáng hôm ấy mãi là kỷ niệm không thể quên. Trung đoàn hơn 1.000 người, được chia làm 3, hành quân từ Đình Lập (Lạng Sơn) về Tiên Yên, vừa đi vừa hô các khẩu hiệu tuyên truyền cách mạng. Lúc đó, ai trong chúng tôi cũng hừng hực khí thế sẵn sàng bắt tay vào việc tái thiết huyện. Vượt qua hàng rào dây thép gai của Pháp đầu đoạn Yên Than, đoàn quân hùng dũng tiến vào khu vực Trung tâm. Thấy bộ đội hành quân vào, người già lẫn trẻ nhỏ đều ùa hết xuống đường, xuống phố để hoà chung vào không khí náo nức ngày tiếp quản. Quân ta đi đến đâu nhân dân reo hò đến đó. Khắp nơi trong khu vực thị trấn và các vùng lân cận như Tiên Lãng, Khe Tù, Lò Vôi… phấp phới rừng cờ, biểu ngữ bay phần phật trong nắng thu, làm cho cuộc tuần hành của lực lượng dân quân, bộ đội và người dân địa phương thêm phần hừng hực khí thế cách mạng. Đúng 12 giờ trưa ngày 8/8/1954, trước sự chứng kiến của hàng ngàn người dân và sự giám sát của Tổ quốc tế kiểm soát đình chiến tại Tiên Yên, những đơn vị lính Pháp cuối cùng đã làm lễ cuốn cờ rút khỏi mảnh đất mà chúng chiếm đóng, thay vào đó là lá cờ đỏ sao vàng. Nhìn lá cờ Tổ quốc kiêu hãnh bay trong ngày tháng 8 lịch sử, các đồng chí đảng viên lão thành lẫn người dân địa phương đều rơi nước mắt vì vui sướng.

Khi ấy, Tiên Yên còn là vùng đất “tranh tối, tranh sáng”. Người dân đa phần đều chưa hiểu thế nào là cách mạng. Bởi trước đó họ chỉ sống dưới chế độ thực dân Pháp. Lúc này nhiệm vụ của những người lính chúng tôi ngoài tiếp quản lại vùng đất từ tay quân đội Pháp, còn phải làm công tác dân vận, để người dân hướng về Đảng, tin tưởng vào Đảng và Bác Hồ, rồi một lòng đi theo Đảng. Mặt khác bộ đội còn phải chống chọi với bọn thổ phỉ sống lẩn khuất trong rừng, thậm chí cả trong cộng đồng người dân. Bọn thổ phỉ ám sát cán bộ ta và cũng tuyên truyền mạnh hòng mị dân chống lại Đảng, đe dọa khi người dân theo cách mạng. Cuộc chiến những ngày đầu tiếp quản Tiên Yên không chỉ đòi hỏi lòng dũng cảm, mà còn cần sự khôn khéo linh hoạt của cán bộ, bộ đội để được lòng nhân dân. Cán bộ vác gạo chia cho dân cứu đói và giúp dân làm nhiều công việc khác. Chỉ đến khi người dân cùng bảo nhau: “Bộ đội Cụ Hồ tốt thật” thì khi đó coi như ta đã chiến thắng. Thời Tiên Yên mới tiếp quản đời sống của người dân thiếu thốn cực khổ cả về vật chất lẫn tinh thần. Người dân bị chế độ thực dân và phong kiến áp bức, nhiều nơi còn nặng nề các hủ tục mê tín dị đoan. Người ốm đau bệnh tật phổ biến. Ngay cả khi trời nắng hạn người ta cũng mời thày mo đến cúng. Trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số tệ tảo hôn cũng rất phổ biến. Con trai người dân tộc thiểu số và kể cả người Kinh khi làm đám cưới, nhà trai cũng phải có hàng trăm cân thịt, gạo hay hàng trăm đồng bạc trắng mới cưới được vợ. Con trai Dao còn có quyền bán vợ.

Đó là chuyện của ngày xưa, còn ngày nay những hủ tục lạc hậu đó đã không còn nữa. Con người ngày nay đã văn minh gấp trăm lần xưa. Đó cũng là nhờ Đảng, Nhà nước quan tâm đến đời sống của người dân, xây dựng trường học khang trang, đường sá các thôn bản thuận tiện cho trẻ em đến trường. Từ sự vào cuộc của cấp ủy và chính quyền các cấp, phong tục văn hóa tốt đẹp của người dân tộc thiểu số được phát huy, những hủ tục lạc hậu dần mất đi. Theo đó, các xã thường xuyên tổ chức các lễ hội dân tộc. Các lễ hội này, đã đem lại đời sống tinh thần phong phú đến với người đồng bào dân tộc thiểu số trong toàn huyện.

Khi về tiếp quản Tiên Yên, tôi còn chẳng biết vùng đất Đông Bắc như thế nào. Nào ngờ như duyên phận, cuộc tiến quân về vùng đất xa lạ, lại là nơi gắn bó cả cuộc đời. Cuộc đời tôi đã trải qua bao biến thiên lịch sử gắn với mảnh đất này. Tiên Yên từ chỗ là thị xã, tỉnh lỵ của tỉnh Hải Ninh thì trở thành huyện, giờ đang phấn đấu tái lập thị xã. 9 năm sau khi về tiếp quản Tiên Yên, tỉnh Hải Ninh sáp nhập với khu Hồng Quảng thành tỉnh Quảng Ninh cũng là lúc tôi nên duyên chồng vợ với một cô gái Tiên Yên. Dù có đi đâu làm gì thì tôi vẫn quay lại Tiên Yên. Tôi không thể xa Tiên Yên được. Tiên Yên hiền hòa, người Tiên Yên thuần hậu và cuộc sống ở Tiên Yên cũng êm đềm, dễ chịu lắm. Mảnh đất này có cả một thời thanh niên sôi nổi của tôi, có tình yêu, nơi tôi có vợ con có một gia đình nhỏ. Đó là máu thịt của tôi. Giờ đây, tuổi đã gần đất xa trời rồi, được sống và chứng kiến sự đổi thay mỗi ngày của quê hương Tiên Yên, những người có mặt ở đây những ngày đầu luôn cảm thấy rất tự hào.