TIẾNG BÚT CHÌ THAN VÀ TỜ LỊCH TREO VÁCH HẦM: CHUYỆN VỀ LIỆT SĨ HOÀNG VĂN QUÂN
Lịch sử hiếm khi dành những hàng tít lớn để nhắc đến những người lính làm công tác thống kê quân số ở các đại đội độc lập – những người không trực tiếp xách súng xung phong, mà lặng lẽ ngồi trong căn hầm chữ A chật hẹp, dùng những mẩu bút chì than gạch bỏ hoặc thêm vào danh sách những cái tên vừa đi xa. Bài viết này là một lát cắt cận cảnh, đượm chút hoài niệm và xót xa về Hoàng Văn Quân, người chiến sĩ quân lực trẻ tuổi đã khép lại tuổi 20 của mình ngay trên chiếc bàn tre dã chiến giữa làn đạn pháo kích.
Chàng trai xứ Thanh và cuốn sổ tay gáy vải
Hành trình tìm về ký ức của Hoàng Văn Quân (sinh năm 1952 tại một làng quê ven biển huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa) đưa tôi đến ngôi nhà cấp bốn giản dị nép mình dưới bóng tre làng. Ở đó, người em gái ruột là bà Hoàng Thị Lan (nay đã bước sang tuổi bảy mươi) vẫn nâng niu một chiếc hộp sắt tây đựng những di vật hiếm hoi của anh: một cuốn sổ tay gáy vải đã sờn mép, vài mẩu bút chì than ngắn cũn cỡn, và một tấm ảnh thẻ đen trắng nét mặt điềm đạm, cương nghị.
Quân sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo khó. Vốn có chữ viết nắn nót, tư duy mạch lạc và sự cẩn trọng tuyệt đối, năm 1970, khi vừa tròn 18 tuổi, anh viết đơn tình nguyện gia nhập quân ngũ.
Với tính cách tin cậy và khả năng tính toán nhanh nhẹn, Quân được biên chế về Ban Quân lực của một trung đoàn bộ binh chiến đấu tại chiến trường Trị - Thiên ác liệt. Nhiệm vụ của một chiến sĩ quân lực không cầm súng đối đầu trực diện trong các trận giáp lá cà, nhưng công việc của anh lại vô cùng nặng nề và đè nặng tâm can: cập nhật quân số, ghi chép danh sách bổ sung tân binh, và đặc biệt là thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng nhưng đau đớn nhất – ghi lại danh sách đồng đội hy sinh sau mỗi trận đánh để báo về hậu phương.
Đêm trực ban dưới ánh đèn mỡ trăn và tiếng máy bay vần vũ
Mùa mưa lũ năm 1972, chiến trường miền Trung chịu sự cày xới dữ dội ngày đêm của máy bay B.52 và pháo hạm từ ngoài biển bắn vào. Các tiểu đoàn bộ binh liên tục giao tranh quyết liệt, đưa về tuyến sau vô số thương binh và danh sách mất mát ngày một dài thêm.
Đêm 20/12/1972, tại một căn hầm chữ A dã chiến được khoét sâu vào sườn đồi thuộc vùng biên giới Quảng Trị, Quân đang cặm cụi bên chiếc đèn bão nhỏ thắp bằng mỡ trăn để hoàn thành nốt cuốn sổ giao ban quân số và niêm phong các túi tài liệu mật chuẩn bị chuyển về hậu cứ trước rạng sáng.
Không gian tĩnh mịch của rừng già bỗng bị xé toạc bởi tiếng gầm rú của một chiếc máy bay trinh sát OV-10, thả những chùm pháo sáng rực trời soi rõ mặt đất, theo sau đó là những đợt pháo bầy từ căn cứ địch dội xuống liên tiếp. Trọng điểm đóng quân của cơ quan trung đoàn đã lọt vào tọa độ oanh kích. Các mảng đất đá từ vòm hầm bắt đầu rung chuyển, sạt lở ào ào.
Khúc tráng ca vĩnh hằng bên trang sổ dở dang
Ngay khi những quả đợt pháo cối đầu tiên rúng động, theo hiệu lệnh báo động, các chiến sĩ văn thư và cơ quan được lệnh nhanh chóng di chuyển ra hầm trú ẩn an toàn phía ngoài.
Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, nhận thấy hòm tài liệu quân số, danh sách đảng viên và đặc biệt là cuốn sổ ghi tên những liệt sĩ vừa hy sinh trong trận chiến ngày hôm đó chưa được niêm phong cất vào hòm sắt bảo mật, Quân đã dừng bước chân đang chạy ra cửa hầm. Anh quay ngược trở lại căn hầm đang rực khói và có nguy cơ sập bất cứ lúc nào để thu gom trọn vẹn những trang giấy quan trọng ấy.
Đúng lúc đó, một quả đợt pháo cối trực tiếp phát nổ ngay vòm miệng hầm, làm sập hoàn toàn cấu trúc đất đá bên trên.
Hoàng Văn Quân vĩnh viễn nằm lại ở tuổi 20 tròn đời, đôi bàn tay chai sần vẫn đang ôm chặt cuốn sổ tay quân lực và mẩu bút chì than. Khi đồng đội quay lại tìm kiếm sau khi dứt tiếng đạn pháo, họ tìm thấy thi thể anh được che chắn cẩn thận dưới thân chiếc bàn tre dã chiến.
Trong chiếc ba lô sờn rách của anh gửi lại hậu phương, người ta đọc được những dòng nhật ký viết dở trang cuối cùng:
"Công việc của chúng tôi là đếm những bước chân ra trận và ghi lại những cái tên ngã xuống. Mỗi cái tên được gạch đi là một nỗi đau thắt ruột. Nhưng chúng tôi phải ghi cho thật chuẩn, vì đó là sự sống, là danh dự và là cả thanh xuân của đồng đội gửi lại nơi tuyến đầu này..."
Hoàng Văn Quân ra đi trong lặng thầm của một người lính hậu cần vô danh. Nhưng những trang sổ tay đẫm mồ hôi và tâm huyết của anh chính là nhịp cầu gìn giữ ký ức thiêng liêng của một thời hoa lửa, nhắc nhở thế hệ mai sau về cái giá khôn cùng của hòa bình.
