Tiếng đàn giữa chiến trường
Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, khi tiếng bom và tiếng súng gần như không lúc nào ngơi nghỉ trên những cánh rừng Trường Sơn, có một âm thanh rất khác vẫn âm thầm tồn tại. Đó không phải là tiếng động cơ xe vận tải, cũng không phải tiếng còi báo động hay tiếng pháo nổ, mà là tiếng đàn ghi-ta mộc mạc của một người lính trẻ. Đối với những người từng sống và chiến đấu cùng anh, tiếng đàn ấy không đơn thuần là âm nhạc, mà là hơi ấm của quê hương, là lời động viên không cần nói thành lời và là niềm hy vọng giúp họ vượt qua những ngày tháng gian khổ nhất của cuộc chiến.
Người lính ấy tên là Lê Minh Quân, quê ở thành phố Huế. Cha anh là giáo viên dạy văn, còn mẹ làm nghề may. Từ nhỏ, Quân đã yêu âm nhạc. Mỗi chiều sau giờ học, anh thường ngồi bên hiên nhà tập đàn dưới bóng cây khế trước sân. Người cha luôn tin rằng con trai mình sẽ trở thành một nhạc công hoặc một thầy giáo âm nhạc, nhưng chiến tranh đã khiến con đường ấy phải tạm dừng. Năm 1971, khi vừa tròn hai mươi tuổi, Quân viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Trước ngày lên đường, cha anh trao cho con một chiếc đàn ghi-ta cũ đã theo ông từ thời còn là sinh viên. Cây đàn đã sứt nhiều chỗ, lớp sơn bong tróc vì năm tháng, nhưng âm thanh vẫn trong trẻo. Người cha dặn rằng nếu có lúc nào nhớ nhà hoặc thấy lòng mình chùng xuống, hãy gảy vài khúc nhạc để nhớ rằng quê hương vẫn luôn chờ con trở về.
Ban đầu, nhiều người nghĩ Quân sẽ không thể mang cây đàn theo trong những chặng hành quân đầy gian khổ. Thế nhưng anh cẩn thận tháo cần đàn, bọc từng bộ phận trong nhiều lớp vải rồi buộc phía sau ba lô. Đồng đội nhiều lần trêu rằng mang theo đàn chỉ làm nặng thêm hành trang, nhưng Quân chỉ cười. Anh bảo rằng mỗi người đều có một thứ giúp mình giữ vững tinh thần. Có người mang theo bức ảnh gia đình, có người mang chiếc khăn tay của mẹ, còn anh mang theo tiếng đàn.
Đơn vị của Quân làm nhiệm vụ bảo vệ tuyến vận tải Trường Sơn. Ban ngày, họ sửa đường, san lấp hố bom, bảo vệ đoàn xe vận chuyển lương thực và đạn dược. Ban đêm, họ thay phiên nhau trực chiến, sẵn sàng đối phó với các đợt tập kích bất ngờ. Công việc nặng nhọc khiến ai cũng mệt mỏi, nhưng cứ mỗi khi hoàn thành nhiệm vụ, Quân lại lấy cây đàn ra, ngồi bên bếp lửa giữa rừng và gảy những giai điệu quen thuộc. Tiếng đàn vang lên giữa màn đêm tĩnh lặng như mang theo hương lúa, dòng sông và những mái nhà từ quê hương xa xôi đến với từng người lính.
Trong đơn vị có chiến sĩ Nguyễn Văn Duy, quê ở Đồng Tháp, giọng hát rất hay. Mỗi khi Quân đàn, Duy lại cất tiếng hát những bài ca về đất nước, về người mẹ và về tình đồng đội. Dần dần, những buổi tối quanh bếp lửa trở thành khoảng thời gian được mong chờ nhất. Có người ngồi lặng lẽ nghe đàn, có người khe khẽ hát theo, có người nhìn lên bầu trời đầy sao mà nhớ về gia đình. Chỉ trong ít phút ngắn ngủi ấy, chiến tranh dường như lùi lại phía sau, nhường chỗ cho những cảm xúc rất đỗi bình yên.
Đầu năm 1973, đơn vị của Quân được giao nhiệm vụ mở đường qua một trọng điểm thường xuyên bị máy bay đánh phá. Đây là đoạn đường hiểm trở nhất trên tuyến vận tải, hầu như ngày nào cũng có bom rơi. Nhiều hôm, anh em vừa san lấp xong hố bom thì vài giờ sau lại phải làm lại từ đầu. Cuộc sống luôn đối mặt với hiểm nguy khiến tinh thần của một số chiến sĩ trẻ bắt đầu sa sút. Nhận thấy điều đó, Quân càng dành nhiều thời gian hơn cho cây đàn. Anh không chỉ chơi những bản nhạc quen thuộc mà còn tự sáng tác những giai điệu giản dị về đồng đội, về con đường Trường Sơn và về niềm tin chiến thắng.
Một buổi tối sau trận bom dữ dội, đơn vị phải trú quân trong một khe núi hẹp. Khói bom còn chưa tan hết, nhiều người vẫn chưa hết bàng hoàng vì vừa mất đi hai đồng đội thân thiết. Không ai nói với ai câu nào. Không khí nặng nề bao trùm cả khu rừng. Lặng lẽ, Quân lấy cây đàn ra. Những ngón tay anh khẽ lướt trên dây đàn, tạo nên giai điệu chậm rãi và sâu lắng. Tiếng đàn hòa cùng tiếng gió rừng như một lời tiễn biệt dành cho những người đã nằm lại. Nhiều người lính cúi đầu lau nước mắt, nhưng rồi ai cũng cảm thấy lòng mình dịu lại. Họ hiểu rằng những người đồng đội đã hy sinh sẽ không muốn người ở lại gục ngã vì đau buồn.
Ít lâu sau, trong một lần hộ tống đoàn xe vượt qua trọng điểm, đơn vị của Quân bất ngờ bị máy bay tập kích. Những loạt bom liên tiếp dội xuống con đường. Một chiếc xe chở đạn bị trúng bom và bốc cháy dữ dội. Nếu ngọn lửa lan vào thùng đạn, hậu quả sẽ vô cùng khủng khiếp. Không kịp suy nghĩ, Quân cùng một số đồng đội lao đến dập lửa và đưa lái xe bị thương ra ngoài.
Trong lúc mọi người đang cố gắng cứu chiếc xe, một quả bom khác phát nổ gần đó. Sức ép hất Quân ngã xuống bên vệ đường. Khi tỉnh lại, điều đầu tiên anh nhìn thấy là cây đàn của mình đã bị mảnh bom làm vỡ nát. Chiếc đàn từng theo anh từ quê hương, từng sưởi ấm biết bao đêm Trường Sơn giờ chỉ còn lại những mảnh gỗ vỡ. Quân lặng người nhìn nó rất lâu. Duy bước đến đặt tay lên vai bạn rồi nói rằng cây đàn có thể mất, nhưng tiếng đàn sẽ còn mãi trong lòng những người đã từng nghe.
Những lời ấy khiến Quân mỉm cười. Từ những mảnh gỗ còn nguyên vẹn, anh cẩn thận giữ lại một miếng nhỏ hình đầu đàn, bỏ vào túi áo ngực như một kỷ vật. Từ hôm đó, mỗi khi không còn đàn để chơi, Quân lại cùng Duy hát bằng chính giọng hát của mình. Tiếng hát vang lên giữa rừng vẫn mang đến cho đồng đội nguồn động viên như trước, bởi điều quan trọng nhất chưa bao giờ nằm ở nhạc cụ, mà ở tình cảm mà người nghệ sĩ gửi gắm trong từng giai điệu.
Mùa xuân năm 1975, khi đất nước hoàn toàn giải phóng, Quân trở về Huế. Người cha già nhìn thấy con trai bình an thì ôm chầm lấy anh. Khi biết cây đàn đã không còn, ông chỉ nhẹ nhàng nói rằng không sao cả, vì cây đàn đã hoàn thành sứ mệnh của nó. Nó không chỉ theo con qua chiến tranh, mà còn mang theo hy vọng đến cho rất nhiều người lính khác.
Sau hòa bình, Quân trở thành giáo viên dạy nhạc tại một trường trung học. Ông dành nhiều năm sưu tầm những ca khúc về người lính và truyền dạy cho học sinh. Trong lớp học của mình, trên chiếc tủ gỗ nhỏ luôn đặt một mảnh gỗ được đánh bóng cẩn thận. Khi học trò hỏi đó là gì, ông kể cho các em nghe về cây đàn đã từng cất tiếng giữa chiến trường, về những đêm Trường Sơn chỉ có ánh lửa bập bùng và những người lính trẻ cùng nhau hát để quên đi bom đạn.
Một ngày nọ, những cựu chiến binh trong đơn vị quyết định họp mặt sau gần nửa thế kỷ. Ai cũng đã tóc bạc, bước chân không còn nhanh nhẹn như xưa, nhưng khi gặp lại nhau, họ vẫn nhận ra người đồng đội cũ chỉ qua nụ cười. Duy mang theo một chiếc đàn ghi-ta mới và trao cho Quân. Anh nói rằng năm xưa chiến tranh đã lấy đi cây đàn cũ, còn hôm nay hòa bình đã trả lại tiếng đàn cho người nghệ sĩ của đơn vị.
Quân run run đón lấy cây đàn. Ông ngồi xuống giữa vòng tròn đồng đội, nhẹ nhàng gảy những hợp âm đầu tiên. Giai điệu năm xưa lại vang lên, không còn giữa đại ngàn Trường Sơn mà trong một hội trường nhỏ ngập ánh nắng. Nhiều người cựu chiến binh lặng lẽ nhắm mắt. Trong tâm trí họ hiện lên những con đường đất đỏ, những chiếc xe vận tải phủ lá ngụy trang, những bếp lửa giữa rừng và những khuôn mặt đồng đội đã mãi mãi dừng lại ở tuổi đôi mươi.
Khi bản nhạc kết thúc, cả căn phòng im lặng hồi lâu rồi vang lên những tràng vỗ tay xen lẫn tiếng nấc nghẹn ngào. Không ai bảo ai, tất cả đều đứng dậy dành một phút mặc niệm cho những người đã không thể trở về để nghe lại tiếng đàn ấy. Quân khẽ đặt tay lên cây đàn, ánh mắt hướng về khoảng trời xa. Ông hiểu rằng âm nhạc không thể xóa đi ký ức chiến tranh, nhưng có thể giữ gìn những ký ức đẹp nhất về tình người, về tình đồng đội và về niềm tin vào hòa bình.
Ngày nay, trong ngôi trường nơi Quân từng giảng dạy có một góc truyền thống trưng bày mảnh gỗ còn sót lại của cây đàn năm xưa cùng dòng chữ: "Tiếng đàn có thể lặng im, nhưng khát vọng hòa bình sẽ còn ngân mãi." Mỗi thế hệ học sinh khi đọc câu chuyện ấy đều hiểu rằng giữa những năm tháng khốc liệt nhất của dân tộc, vẫn có những giai điệu được cất lên không phải để ca ngợi chiến tranh, mà để gìn giữ lòng nhân ái, tình yêu quê hương và niềm hy vọng về một ngày mai thanh bình.
