TIẾNG GỌI BÊN BỜ SÔNG GIANH

Dòng sông Gianh mùa hạ vẫn hiền hòa như bao đời nay.

Nước lững lờ trôi, phản chiếu màu xanh của bầu trời và những hàng tre ven bờ. Khó ai có thể hình dung rằng, nơi dòng sông ấy từng chứng kiến biết bao cuộc chia ly trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Có những người đi qua bến nước rồi không bao giờ trở lại. Có những lời hẹn mãi mãi nằm lại cùng tuổi hai mươi.

Tôi gặp bà vào một buổi chiều đầy nắng.

Đó là một người phụ nữ đã ngoài bảy mươi tuổi. Mái tóc bạc được búi gọn sau gáy. Đôi bàn tay gầy guộc vẫn thoăn thoắt nhặt từng chiếc lá rụng trước sân. Cuộc gặp chỉ là một sự tình cờ. Chúng tôi ngồi dưới bóng cây khế già, câu chuyện bắt đầu từ quê hương, rồi tự nhiên chảy về những năm tháng chiến tranh.

Bà lặng đi khi nhắc đến người anh trai.

"Tôi là em gái của liệt sĩ."

Bà nói rất nhẹ, như thể đã quen với cách giới thiệu ấy suốt mấy chục năm qua.

Người anh của bà nhập ngũ khi vừa tròn hai mươi tuổi.

Ngày ấy, cả làng đều tiễn thanh niên lên đường bên bến sông Gianh. Không có những lời hứa hẹn lớn lao. Không có những cái ôm thật lâu như bây giờ. Chỉ là những cái nắm tay thật chặt, những ánh mắt đỏ hoe cố giấu nước mắt.

Trước lúc bước lên chiếc thuyền nhỏ sang bờ bên kia, người anh quay lại cười:

"Ở nhà chăm mẹ nhé. Anh đi rồi sẽ về."

Đó là câu nói cuối cùng bà còn nhớ rõ.

Chiến tranh không cho ai biết trước điều gì.

Những lá thư đầu tiên gửi về còn thơm mùi giấy mới. Anh kể đơn vị vẫn khỏe, kể nhớ mẹ, nhớ dòng sông quê, nhớ cây khế trước sân, nhớ tiếng gà gáy mỗi sáng.

Trong mỗi bức thư, anh đều dặn:

"Đừng lo cho anh."

Nhưng làm sao một người mẹ có thể không lo.

Làm sao một đứa em gái có thể không ngóng.

Chiều nào bà cũng chạy ra đầu làng, chờ người đưa thư.

Có hôm chờ đến khi mặt trời khuất sau lũy tre.

Không có thư.

Lại lặng lẽ đi về.

Có những bức thư phải mất hàng tháng mới đến.

Có những bức thư viết từ mùa mưa nhưng khi nhận được thì quê nhà đã sang xuân.

Dẫu vậy, mỗi dòng chữ đều trở thành niềm hy vọng.

Cho đến một ngày...

Người đưa thư không mang theo phong bì màu vàng quen thuộc.

Ông đi cùng cán bộ địa phương.

Mẹ bà đứng chết lặng ngoài sân.

Không ai nói ngay thành lời.

Nhưng tất cả đều hiểu.

Người anh đã hy sinh trong một trận chiến ác liệt.

Tin báo tử chỉ vỏn vẹn vài dòng.

Không ghi hết những gian khổ.

Không kể được những ngày hành quân.

Không nói được anh đã ngã xuống như thế nào.

Chỉ có một điều chắc chắn:

Anh đã không thể trở về như lời hứa bên bến sông năm ấy.

...

Bà kể, mẹ mình từ ngày ấy vẫn giữ nguyên chiếc hòm gỗ của anh.

Bộ quần áo cũ.

Chiếc khăn mặt đã sờn.

Cuốn sổ học trò.

Vài bức thư.

Tất cả được gấp ngay ngắn.

Mỗi dịp giỗ, bà lại mở chiếc hòm ra.

Không phải để tìm đồ.

Mà để tìm lại giọng nói của người anh trong từng nét chữ.

Có lần, đứa cháu nội hỏi:

"Ông ấy là ai hả bà?"

Bà mỉm cười.

"Là người con chưa kịp làm cha.

Là người anh chưa kịp già.

Là người đã dành tuổi trẻ cho đất nước."

Đứa trẻ ngơ ngác.

Có lẽ nó chưa thể hiểu hết.

Nhưng rồi một ngày, khi lớn lên, nó sẽ biết rằng có những người ra đi để những thế hệ sau được sống trong hòa bình.

...

Chiến tranh đã lùi xa.

Bến sông ngày nào giờ đông vui hơn.

Những cây cầu mới nối hai bờ.

Những chuyến xe nối dài trên con đường từng đầy hố bom.

Tiếng trẻ con nô đùa át đi tiếng còi báo động năm xưa.

Nhưng trong ký ức của những người ở lại, thời gian dường như chưa bao giờ xóa hết khoảng trống.

Bà bảo, điều khiến bà day dứt nhất không phải là sự mất mát.

Mà là người anh mãi mãi dừng lại ở tuổi hai mươi.

Còn bà thì đã già.

Con cháu đã lớn.

Quê hương đã đổi thay.

Chỉ riêng người anh vẫn mãi là chàng trai trẻ trong tấm ảnh đen trắng.

Nụ cười ấy không bao giờ già đi.

...

Chiều muộn.

Chúng tôi cùng đi ra bờ sông.

Gió từ mặt nước thổi lên mát rượi.

Bà đứng rất lâu nhìn về phía dòng sông.

"Tôi vẫn hay ra đây."

"Tại sao vậy bà?"

Bà mỉm cười.

"Vì anh tôi đi từ bến này."

"Tôi không nghĩ anh sẽ trở về bằng hình hài nữa."

"Nhưng mỗi lần đứng ở đây, tôi thấy như mình vẫn đang được gặp anh."

Không có nước mắt.

Không có tiếng nấc.

Chỉ có sự bình yên của một người đã học cách sống cùng ký ức.

Tôi chợt nhận ra, chiến tranh không chỉ lấy đi những người ngã xuống.

Nó còn để lại trong lòng những người ở lại một khoảng lặng kéo dài suốt cả cuộc đời.

Những người mẹ chờ con.

Những người vợ chờ chồng.

Những người em chờ anh.

Có người đợi được.

Có người chỉ còn biết gìn giữ những kỷ vật và những lời hứa còn dang dở.

...

Trước khi chia tay, bà lấy từ trong túi áo ra một tấm ảnh nhỏ đã cũ.

Đó là bức ảnh người anh chụp trước ngày nhập ngũ.

Các góc ảnh đã sờn.

Màu ảnh đã nhạt.

Nhưng nụ cười vẫn nguyên vẹn.

Bà vuốt nhẹ lên tấm ảnh như một thói quen.

"Tôi không mong mọi người nhớ tên anh."

"Tôi chỉ mong mọi người nhớ rằng đã có rất nhiều người như anh."

"Từ những làng quê nhỏ của Quảng Bình..."

"...đã đi qua chiến tranh bằng tất cả lòng yêu nước."

Tôi cúi đầu thật lâu.

Rời bến sông Gianh, tiếng nước vẫn đều đặn vỗ vào mạn bờ như nhịp thời gian không ngừng trôi.

Có những cuộc chia tay đã lùi xa hơn nửa thế kỷ.

Có những lời hứa không bao giờ có thể thực hiện.

Nhưng chính những lời hứa ấy đã trở thành nền móng cho cuộc sống thanh bình hôm nay.

Mỗi mùa hè, dòng sông Gianh vẫn chảy.

Những cánh đồng ven sông vẫn xanh.

Những đứa trẻ vẫn cắp sách đến trường.

Có lẽ, đó cũng là điều mà những người đã nằm lại nơi chiến trường từng mong mỏi nhất.

Họ ra đi không phải để được nhắc tên mãi mãi.

Họ ra đi để quê hương được bình yên.

Để dòng sông không còn chia cắt bởi chiến tranh.

Để tiếng gọi bên bờ sông Gianh hôm nay không còn là lời tiễn biệt, mà là tiếng gọi của cuộc sống, của hòa bình và của lòng biết ơn không bao giờ vơi cạn đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.