Tiếng hát át tiếng bom

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An. Khi nhắc về những đêm trên tuyến Trường Sơn, cụ thường bảo tôi:

“Có những lúc bom nổ ngay gần, nhưng anh em vẫn hát. Không phải vì không biết sợ, mà vì tiếng hát làm người ta vững lòng hơn.”

Câu chuyện xảy ra vào một đêm mưa.

Đơn vị đang dừng chân bên một đoạn đường vừa sửa xong. Cả ngày mọi người đã làm việc liên tục. Người thì lấp hố bom, người san đất, người sửa xe. Đến tối, ai cũng mệt.

Bữa cơm chỉ có cơm nóng, ít muối vừng và mấy cọng rau rừng.

Ăn xong, mọi người ngồi dưới mái tăng. Mưa rơi lộp bộp trên tấm bạt.

Một chiến sĩ trẻ quê Thanh Chương bỗng khe khẽ hát một câu dân ca quê nhà.

Giọng hát ban đầu còn nhỏ, có phần ngập ngừng.

Anh Hòa quê Diễn Châu nghe thấy liền cười:

“Hát to lên, nghe chẳng rõ gì cả.”

Người chiến sĩ trẻ đáp:

“Bom còn chưa nổ mà đã bắt đầu hát to rồi à?”

Mọi người bật cười.

Rồi một người khác tham gia. Tiếng hát nối tiếp tiếng hát.

Có người hát về quê, có người nhớ mẹ, có người nhớ những ngày còn đi học. Không ai hát thật hay, nhưng ai cũng hát bằng tất cả sự chân thành của mình.

Cụ Dinh kể:

“Lúc ấy chúng tôi chẳng có đàn, chẳng có loa. Chỉ có giọng người.”

Đúng lúc ấy, từ phía xa vọng lại tiếng máy bay.

Một người lập tức ngừng hát:

“Máy bay!”

Mọi người nhanh chóng vào vị trí trú ẩn.

Tiếng phản lực lớn dần.

Rồi bom nổ ở khu vực cách đó không xa.

Mặt đất rung lên.

Cả khu rừng sáng lóe từng đợt.

Không ai nói chuyện.

Sau một hồi, tiếng máy bay xa dần.

Mọi người lại bước ra khỏi nơi trú.

Một chiến sĩ nhìn quanh rồi hỏi:

“Có ai sao không?”

Từng người lần lượt đáp.

“Không.”

“Không.”

“Không.”

Thấy mọi người vẫn an toàn, anh Hòa bỗng nói:

“Hát tiếp đi.”

Người chiến sĩ trẻ ngạc nhiên:

“Giờ còn hát à?”

Hòa cười:

“Chính lúc này mới cần hát.”

Một tiếng cười vang lên.

Rồi tiếng hát lại cất lên.

Lần này không còn nhỏ nữa.

Giọng hát vang dưới mái tăng, hòa với tiếng mưa và tiếng động cơ xe ở phía xa.

Không ai nghĩ rằng tiếng hát có thể ngăn được bom.

Nhưng tiếng hát giúp họ quên đi sự căng thẳng, giúp những người lính trẻ nhớ rằng phía sau họ là quê hương, gia đình và những ngày bình yên mà họ đang mong đợi.

Cụ Dinh nói:

“Bom thì vẫn là bom. Tiếng hát không làm bom ngừng rơi. Nhưng nó làm lòng người không im lặng.”

Đêm ấy, sau khi tiếng máy bay hoàn toàn xa khỏi khu vực, mọi người lại tranh thủ sửa đường và chuẩn bị cho đoàn xe đi qua.

Tiếng hát thỉnh thoảng vẫn vang lên.

Một người hát trước.

Người khác hát theo.

Có lúc hát sai lời, cả nhóm lại cười.

Giữa đại ngàn Trường Sơn, tiếng cười ấy bình dị đến lạ.

Gần sáng, đoàn xe bắt đầu chuyển bánh. Những ánh đèn gầm nối nhau trong màn sương.

Một chiến sĩ vừa làm nhiệm vụ vừa khe khẽ hát.

Anh Dinh nhìn theo rồi nói:

“Mai mốt hòa bình, chắc chúng ta sẽ nhớ những đêm này.”

Không ai trả lời.

Nhưng tất cả đều hiểu.

Nhiều năm sau, khi kể lại câu chuyện, cụ Dinh vẫn nhớ tiếng hát hơn cả tiếng bom.

Tôi hỏi:

“Cụ nghĩ vì sao anh em ngày ấy thích hát giữa chiến trường?”

Cụ trả lời:

“Vì ai cũng nhớ quê. Hát một câu là như được trở về nhà một chút.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi nhận ra rằng trong những năm tháng chiến tranh, con người vẫn tìm cách giữ lại những điều rất đỗi bình thường của cuộc sống: một câu hát, một tiếng cười, một bát nước chè, một câu chuyện quê nhà.

Tiếng hát át tiếng bom không có nghĩa tiếng hát thực sự lớn hơn tiếng bom. Đó là cách nói về sức mạnh tinh thần của những người lính. Bom đạn có thể làm rung chuyển núi rừng, nhưng không dễ dàng làm mất đi niềm tin, tình đồng đội và những ký ức quê hương mà họ mang theo.

Và có lẽ, giữa những đêm Trường Sơn năm ấy, mỗi câu hát vang lên chính là một lời nhắn gửi giản dị:

Chiến tranh có thể rất dữ dội, nhưng con người vẫn có quyền hy vọng vào ngày mai.