TIẾNG MÁY RÈ RÈ VÀ BẢN ĐỒ DƯỚI ĐÁY HẦM TÀU: CHUYỆN VỀ LIỆT SĨ NGUYỄN VĂN HẢI
Lịch sử hiếm khi dành những hàng tít lớn để nhắc đến những người lính kỹ thuật thông tin trực ở các tổng trạm ngầm – những người không cầm súng xung phong lên tuyến đầu, mà lặng lẽ gác thanh xuân trong những căn hầm khoét sâu vào lòng núi, ngày đêm bám lấy những nút mạch điện tử để đảm bảo huyết mạch thông tin không bao giờ đứt đoạn. Bài viết này là một lát cắt cận cảnh, đượm chút hoài niệm và xót xa về Nguyễn Văn Hải, người chiến sĩ vô tuyến điện trẻ tuổi quê lúa Nghệ An đã khép lại tuổi đôi mươi của mình ngay bên chiếc máy phát sóng giữa lòng đại ngàn lửa đạn.
Chàng trai xứ Nghệ và chiếc tai nghe bạc màu
Hành trình tìm về ký ức của Nguyễn Văn Hải (sinh năm 1952 tại một xã nghèo ven sông Lam, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An) đưa tôi đến ngôi nhà ngói ba gian nép mình dưới bóng tre xanh. Ở đó, người em gái ruột là bà Nguyễn Thị Mai (nay đã bước sang tuổi bảy mươi) vẫn nâng niu một chiếc hộp sắt tây đựng những di vật hiếm hoi của anh: một chiếc tai nghe vô tuyến vỏ đã bọc bong tróc, vài tấm ảnh thẻ đen trắng nét mặt điềm đạm, và một cuốn sổ tay ghi chép mã dịch điện tín chít chiết ký tự.
Hải sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo khó. Vốn có tư chất thông minh, tính toán chuẩn xác và sự điềm tĩnh đặc biệt, năm 1970, khi vừa tròn 18 tuổi, anh viết đơn tình nguyện gia nhập quân ngũ.
Với năng lực và đôi tai thính nhạy với các tần số sóng, anh được tuyển chọn vào Binh chủng Thông tin liên lạc, biên chế về Đại đội Vô tuyến điện thuộc Bộ Tư lệnh Quân khu 4, trực tiếp làm nhiệm vụ tại các tổng trạm thông tin dã chiến trọng điểm phục vụ chiến trường Trị - Thiên và đường Hồ Chí Minh. Nhiệm vụ của Hải là túc trực ngày đêm bên chiếc máy phát sóng vô tuyến điện công suất lớn, nhận và truyền các bản tin mật mã quan trọng từ sở chỉ huy chiến dịch đến các cánh quân. Công việc đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối, bởi một sai sót nhỏ trong con số mã hóa có thể ảnh hưởng đến sự an nguy của cả một binh đoàn.
Đêm trực ban dưới lòng núi và tiếng gầm rú của B.52
Mùa khô năm 1972, chiến trường miền Trung chịu sự đánh phá dữ dội ngày đêm của máy bay chiến lược B.52 và các tốp phi cơ trinh sát điện tử. Các trạm thông tin quân sự trở thành mục tiêu săn lùng hàng đầu của đối phương nhằm làm tê liệt hệ thống chỉ huy của ta.
Đêm 22/12/1972, tại một trạm thông tin ngầm được khoét sâu vào lòng núi đá thuộc vùng biên giới Quảng Trị - Thừa Thiên, Hải đang túc trực ca ba – ca trực xuyên đêm để nhận một bức điện khẩn từ sở chỉ huy chiến lược.
Trong căn hầm ngầm hắt ra thứ ánh sáng mờ ảo từ bóng đèn điện bình ắc-quy, Hải chăm chú áp tai nghe vào chiếc máy phát sóng, tay nhanh nhẹn gõ từng nhịp phím Morse. Không gian tĩnh lặng bỗng bị xé toạc bởi tiếng gầm rú đinh tai nhức óc của một tốp máy bay B.52 rải thảm, theo sau đó là những đợt chấn động kinh hoàng làm rung chuyển cả vòm núi đá.
Khúc tráng ca vĩnh hằng bên chiếc máy phát sóng
Ngay khi những đợt bom rung chuyển làm sạt lở một góc hầm, theo hiệu lệnh báo động, các chiến sĩ trực ban được lệnh nhanh chóng mang theo máy móc cơ động ra khu vực hầm trú ẩn an toàn bên ngoài.
Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, nhận thấy bản tin điện khẩn mệnh lệnh tối mật vừa được nhận một nửa nhưng chưa kịp truyền đi toàn bộ, Hải đã dừng bước chân đang chạy ra cửa hầm. Anh quay ngược trở lại chiếc bàn máy đang bị đất đá từ trần hầm sụt xuống vùi lấp một phần, quyết tâm gõ nốt những ký tự cuối cùng của bức điện để đảm bảo thông tin được thông suốt hoàn toàn trước khi máy bị phá hủy.
Đúng lúc đó, một quả đợt bom tọa độ phát nổ trực tiếp ngay sát sườn núi, làm sập hoàn toàn cấu trúc lối ra vào của căn hầm ngầm.
Nguyễn Văn Hải vĩnh viễn nằm lại ở độ tuổi 20 tròn trịa, đôi bàn tay chai sần vẫn đang đặt hững hờ trên bàn phím máy vô tuyến. Khi đồng đội quay lại tìm kiếm sau khi dứt tiếng bom, họ tìm thấy thi thể anh được che chở bởi chính khung máy phát sóng thân thuộc.
Trong chiếc ba lô sờn rách của anh gửi lại quê nhà Nghệ An, người ta đọc được những dòng nhật ký viết dở trang cuối cùng:
"Tiếng máy phát sóng rà rà mỗi đêm là nhịp đập của trái tim hậu phương gửi về tiền tuyến. Đêm ở hầm núi lạnh buốt, nhưng chỉ cần đầu dây bên kia báo nhận được tin, lòng chúng tôi lại ấm lại giữa muôn vàn gian khổ..."
Nguyễn Văn Hải ra đi trong lặng thầm của một người lính thông tin vô danh trên đất lửa. Nhưng những tín hiệu Morse do chính đôi tay anh truyền đi năm xưa đã góp phần làm nên những chiến thắng oanh liệt của dân tộc, để lại khúc tráng ca bất tử về lòng trung thành tuyệt đối của tuổi trẻ xứ Nghệ và cả nước.
