Tiếng sấm đầu mùa
Khi nhắc đến những chiến công mở đầu cho phong trào đấu tranh vũ trang ở miền Tây Nam Bộ, người dân Đồng Tháp luôn tự hào về Chiến thắng Giồng Thị Đam – Gò Quản Cung. Đây là trận đánh đầu tiên của Tiểu đoàn 502 tỉnh Kiến Phong (nay thuộc Đồng Tháp) và được nhiều nhà sử học gọi là "tiếng sấm đầu mùa", mở ra khí thế đấu tranh mạnh mẽ trước phong trào Đồng khởi năm 1960.
Ngày 26 tháng 9 năm 1959, vùng Đồng Tháp Mười đang vào mùa nước nổi. Những cánh đồng mênh mông chỉ nhô lên các giồng đất cao như Giồng Thị Đam và Gò Quản Cung. Chính địa hình đặc biệt ấy đã được bộ đội ta lựa chọn làm nơi bố trí trận địa phục kích.
Lúc bấy giờ, Tiểu đoàn 502 vừa thành lập và chỉ có 42 cán bộ, chiến sĩ. Vũ khí còn rất thiếu thốn, nhưng ai cũng mang quyết tâm chứng minh rằng lực lượng vũ trang cách mạng hoàn toàn có thể đánh thắng những đơn vị chủ lực của đối phương.
Sáng hôm đó, trinh sát báo tin một cánh quân lớn của đối phương đang hành quân bằng xuồng theo tuyến kênh tiến vào khu vực Giồng Thị Đam. Các chiến sĩ bình tĩnh ẩn mình trong cỏ năng, lau sậy và sau những bờ đất cao, chờ thời cơ.
Khi đội hình đối phương lọt hẳn vào trận địa, mệnh lệnh nổ súng được phát ra. Tiếng súng vang dội giữa đồng nước khiến đối phương hoàn toàn bất ngờ. Những chiếc xuồng đi đầu bị bắn chìm, đội hình rối loạn. Bộ đội ta lập tức xung phong, vừa chiến đấu vừa kêu gọi đầu hàng.
Sau khi nhanh chóng làm chủ trận địa ở Giồng Thị Đam, Tiểu đoàn 502 không dừng lại. Dự đoán sẽ có quân tiếp viện, đơn vị lập tức cơ động đến Gò Quản Cung, cách đó khoảng 3 km để bố trí trận địa thứ hai.
Đúng như dự kiến, buổi chiều cùng ngày, một tiểu đoàn khác của đối phương kéo đến ứng cứu. Khi đội hình vừa tiến vào khu vực phục kích, bộ đội ta đồng loạt nổ súng. Chỉ trong ít phút, đội hình cứu viện bị đánh tan, nhiều binh lính bị bắt sống, số còn lại tháo chạy trong hỗn loạn.
Điều khiến nhiều người khâm phục là sau chiến thắng, bộ đội không ngược đãi tù binh. Những người bị bắt được chữa trị vết thương, giáo dục, rồi cấp xuồng và trả về đơn vị. Chính cách đối xử nhân văn ấy đã tạo nên hình ảnh đẹp của Quân giải phóng trong lòng nhân dân.
Chiến thắng Giồng Thị Đam – Gò Quản Cung đã tiêu diệt và bắt sống gần 200 quân địch, thu nhiều vũ khí, đánh bại cuộc hành quân quy mô cấp trung đoàn. Với chỉ 42 chiến sĩ, Tiểu đoàn 502 đã làm nên một chiến công vang dội, gây chấn động chiến trường Nam Bộ.
Các nhà nghiên cứu của Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam đánh giá đây không chỉ là một thắng lợi về chiến thuật mà còn mang ý nghĩa chiến lược, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào con đường đấu tranh vũ trang và tạo động lực cho phong trào Đồng khởi năm 1960.
Để ghi nhớ chiến công ấy, năm 2004, Di tích Chiến thắng Giồng Thị Đam – Gò Quản Cung được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia. Ngày nay, tượng đài sừng sững giữa Đồng Tháp Mười như nhắc nhở các thế hệ hôm nay về tinh thần mưu trí, quả cảm của những người lính năm xưa.
