Tiếng sấm đầu mùa hạ

Năm 1906, Phan Châu Trinh gửi một bức thư chấn động lịch sử có tên "Đầu Pháp chính phủ thư" (Thư gửi chính phủ Pháp) [🌐]. Trong bức thư này, ông không hề khúm núm cầu xin, mà dùng ngòi bút sắc bén như lưỡi gươm để vạch trần chính sách cai trị tàn bạo, đạo đức giả của thực dân Pháp, đồng thời thẳng thắn chỉ ra sự hèn nhát của vua quan Nam triều [🌐].

Khi bức thư được công bố, Toàn quyền Đông Dương và Khâm sứ Trung Kỳ vô cùng tức tối. Chúng cho gọi ông lên biện bác hòng dùng uy quyền để khuất phục người chí sĩ yêu nước. Tên Khâm sứ Pháp đập bàn dọa dẫm:
— Ông Phan! Ông dám viết thư cáo buộc chính phủ bảo hộ ngược đãi dân bản xứ? Ông không sợ cái đầu của ông sẽ rơi xuống sao?

Phan Châu Trinh vẫn ung dung đứng thẳng, ánh mắt nhìn thẳng vào tên thực dân, dõng dạc đáp:
— Các ông luôn rêu rao sang đây để "khai hóa văn minh", nhưng thực chất lại dung túng cho quan lại tham nhũng, sưu cao thuế nặng, kìm hãm người dân trong vòng tăm tối [🌐]. Tôi viết thư này là để nhắc các ông về hai chữ "Tự do - Bình đẳng" mà chính nước Pháp các ông hằng tự hào. Nếu nói sự thật mà phải mất đầu, thì máu của Phan Châu Trinh này sẽ là minh chứng cho sự dối trá của các ông!

Bức thư ấy như một tiếng sấm giữa trời quang, làm lung lay dư luận nước Pháp và thức tỉnh mạnh mẽ tinh thần đấu tranh đòi tự do của nhân dân Việt Nam [🌐].