Tiếng trống cách mạng của nông dân Tiền Hải, Thái Bình

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đánh dấu một bước ngoặt vô cùng quan trọng trong lịch sử cách mạng nước ta. Có Đảng lãnh đạo, phong trào của công nhân trong khu vực đồng bằng Bắc Bộ như người đi đêm được ánh đuốc soi đường. Trong cao trào cách mạng 1930 – 1931, công nhân ở Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định… đã đứng lên đấu tranh quyết liệt với bon tư bản thực dân, sôi nổi nhất là cuộc đấu tranh kéo dài 21 ngày (25/3 đến 16/4/1930) của hơn 4.000 công nhân nhà máy sợi Nam Định. Cuộc đấu tranh này được coi là cuộc đấu tranh mở đầu cho cả cao trào. Cho đến cuối năm 1930, hòa nhịp với việc thiết lập các Xô-Viết trong phong trào cách mạng ở nông dân Nghệ Tĩnh, phong trào đấu tranh của nông dân đồng bằng Bắc Bộ cũng phát triển mạnh mẽ ở Thái Bình, Kiến An, Hà Nam. Đặc biệt sục sôi là các cuộc đấu tranh của nông dân Bồ Đề (Bình Lục, Hà Nam) và nông dân Tiền Hải, Thái Bình.
Đền Tam Thánh - cơ sở đầu tiên của nông dân huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình đấu tranh chống sưu cao thuế nặng, năm 1930. Ảnh tư liệu BTQK3. Mở đầu cho phong trào đấu tranh của nông dân Tiền Hải là hành động cưỡng bức nhà giàu cho vay thóc để chống đói. Đến tháng 3/1930, cuộc đấu tranh này được phát động ở cả ba làng Nho Lâm, Thanh Giám, Thư Điền, đã lôi cuốn được hơn 200 anh em nông dân đến cưỡng bức những tên địa chủ. Với một sức mạnh bất ngờ, bọn địa chủ đã nhượng bộ và chịu cho nông dân vay 50 tạ thóc. Kết quả bước đầu này không chỉ giải quyết vấn đề nạn đói trong tình hình khó khăn, mà nó còn có một ý nghĩa lịch sử quan trọng, được xem là “cuộc đấu tranh đầu tiên của nông dân Bắc Kỳ”. Ngày 1/5/1930 cùng với phong trào đấu tranh của nhân dân cả nước, nhân dân Thái Bình nhất tề đứng lên đấu tranh. Hơn 1000 nông dân các vùng lân cận thị xã, tỉnh lỵ đã kéo vào thành phố đòi giảm sưu thuế, phát chẩn cho dân nghèo, trả tự do cho những người bị tình nghi, đòi bồi thường nhà cửa bị Pháp phá hoại, đòi tự do hội họp… cuộc biểu tình đã thất bại, nhưng vẫn gây tiếng vang lớn đối với nhân dân cả nước. Để phối hợp với phong trào đấu tranh chung của tỉnh, Đảng bộ Cộng sản huyện Tiền Hải đã phát động một cuộc tuyên truyền rộng rãi đúng vào ngày 1/5. Trong ngày lịch sử này đã xuất hiện truyền đơn, biểu ngữ, khẩu hiệu đã xuất hiện ở nhiều nơi trong huyện. Trong khi phong trào đấu tranh của huyện đang lên thì Trung ương Đảng phát động phong trào toàn quốc ủng hộ Xô Viết - Nghệ Tĩnh. Đầu tháng 10/1930, đồng chí Nguyễn Duy Hiền, nguyên là Xứ Ủy viên Bắc Kỳ, kiêm Bí thư Đảng bộ Thái Bình cùng với nhiều đồng chí khác đã họp bàn kế hoạch cho cuộc đấu tranh. Trong huyện Tiền Hải, đặc biệt là ở làng Nho Lâm, Thanh Giám, Đông Cao đã có các tổ chức cơ sở quần chúng khá mạnh, nên đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc đấu tranh. Cũng trong cuộc họp này các Ban đã được thành lập như: Ban tự vệ, có nhiệm vụ bảo vệ cuộc biểu tình và ngăn chặn bọn tay sai đi báo quan; Ban diễn thuyết có nhiệm vụ tuyên truyền, đấu tranh đòi quyền lợi cho quần chúng; Ban giao thông có nhiệm vụ liên lạc giữa ban chỉ huy cuộc biểu tình… các ban này đều đặt dưới sự chỉ huy của một ban chỉ huy chung.
Chiếc trống (hiện vật phục chế), nông dân huyện Tiền Hải, tỉnh Thái bình sử dụng đấu tranh chống sưu cao, thuế nặng, năm 1930. Ảnh Văn Nhuận. Tại hội nghị này đã quyết định hình thức đấu tranh là tổ chức biểu tình đấu tranh trực diện với những yêu sách hòa bình, với các khẩu hiệu được đề ra như: “không được đàn áp khủng bố trắng anh em nông dân Nghệ - Tĩnh”; “Trả lại tiền đào sông Cốc Giang”; “phá tư điền gián cho dân cày nghèo”, “yêu cầu bỏ thuế thân, thuế muối lậu, tiền khai sinh”. Sau hội nghị, các Đảng viên đảng cộng sản đều được đưa về các vùng, thâm nhập vào các tổ chức quần chúng, tuyên truyền vận động tổ chức đấu tranh. Vào lúc 4 giờ sáng ngày 14/10/1930, theo kế hoạch đã định, tiếng trống lệnh tập họp đội ngũ vang lên ở đình làng Nho Lâm – trung tâm của phong trào. Đúng 5 giờ, ba đội quân biểu tình lại bắt đầu xuất phát. Đội Nho Lâm sang Thanh Giám, đội Thanh Giám nhập vào, tổng số hơn 800 người, xếp hàng tư đi theo con đường đá “Tiểu Hoàng – Đồng Châu”, thẳng đến Trái Diêm. Ở Đông Cao cũng có hơn 200 người đi theo sông Kiến Giang lên cầu Cát Già rồi đến Trái Diêm hợp với đội quân Nho Lâm – Thanh Giám. Lực lượng cuộc biểu tình lên đến 1000 người có đủ cờ, biểu ngữ, khẩu hiệu với bao màu áo mới. Đoàn biểu tình đến cổng huyện lỵ với những tiếng hô khẩu hiệu vang như sấm rền, bọn quan lại và binh lính hoảng sợ phải đóng cửa huyện lại. Đoàn biểu tình vừa đánh trống, vừa hô vang khẩu hiệu “không được đàn áp, khủng bố trắng anh em nông dân Nghệ - Tĩnh”. Trước khí thế mạnh mẽ của đoàn biểu tình, thực dân Pháp đã nổ súng đàn áp, song điều đó vẫn không làm giảm khí thế của nhân dân. Đoàn biểu tình vẫn tiếp tục hô to “đả đảo thực dân Pháp”, “chống khủng bố trắng”. Cuộc đấu tranh đã bị dập tắt dưới sự tấn công của kẻ thù vào lúc 12 giờ, kết quả có 8 người hy sinh, 30 người bị thương. Qua nhiều thập kỷ, những hiện vật về sự kiện ngày 14/10/1930 đã không còn hoặc gần như không còn nguyên vẹn. Bảo tàng Quân khu 3 còn lưu giữ hiện vật là mặt chiếc trống của nông dân huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình đã sử dụng trong cuộc biểu tình chống sưu cao, thuế nặng của chế độ thực dân với số đăng ký BTQK3: 17-G03. Nhằm phát huy lâu dài giá trị lịch sử của hiện vật và góp phần tuyên truyền, giáo dục thế hệ mai sau, Bảo tàng đã phục chế hiện vật này và trưng bày tại không gian về “Phong trào cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng 1930 – 1945” của Bảo tàng Quân khu. Có thể nói ngày 14/10/1930 đã đi vào lịch sử đối với huyện Tiền Hải nói riêng và tỉnh Thái Bình nói chung. Tuy thất bại nhưng đã tác động lớn đến thực dân Pháp, làm cho chúng phải trở nên cảnh giác. Đồng thời, phong trào cũng thể hiện tinh thần đoàn kết, hỗ trợ lẫn nhau, tạo nên một làn sóng đấu tranh trong cả nước, điều đó cho thấy phong trào đấu tranh của nông dân mang tính quảng đại quần chúng và ngày càng trở nên có hệ thống./.Văn Nhuận – BTQK3