Tiếng trống đầu làng mùa nước nổi

Những ngày mưa dầm tháng Chín, ở một vùng quê ven sông Thạch Hãn, chiếc trống làng cũ kỹ vẫn treo trên gác nhà văn hóa – sẫm màu, hoen vết thời gian, nhưng mỗi khi ai đó gõ nhẹ một tiếng, âm thanh vang ra vẫn trầm ấm lạ thường. Ít người trẻ biết rằng chiếc trống ấy từng là hiệu lệnh bí mật của du kích xã trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Hôm Đoàn phường đưa đoàn viên về tham quan di tích, bác Hai Tòng – nguyên đội trưởng du kích – chống cây gậy tre bước ra, ánh mắt đầy chiều sâu như đang nhìn về một thời rất xa. Bác kể, ngày ấy, trong những đêm nước sông dâng cao, bom dội xuống dữ dằn, cả làng chỉ có một cách liên lạc duy nhất: tiếng trống đầu làng. Ba tiếng ngắn là báo động, hai tiếng dài là tập trung, còn bốn tiếng liên tiếp là tín hiệu cho dân quân sang bên kia bờ tiếp tế lương thực cho bộ đội chủ lực. Có lần, máy bay địch quần thảo cả buổi chiều, dân quân không thể vượt sông như kế hoạch. Khi trời vừa tối, mưa như trút, bác Hai phải ôm chiếc trống chạy tới gốc đa đầu làng, che lại bằng áo mưa rồi đánh bốn tiếng thật nhỏ, chỉ đủ để đồng đội nghe trong bóng tối. Âm thanh hòa vào tiếng nước, ai không biết thì tưởng tiếng mưa rơi; còn những người du kích thì lần theo tín hiệu ấy bằng cả sự sống còn. Đêm đó, một nhóm dân quân trẻ vượt sông trong dòng nước lạnh buốt, ôm từng bao gạo, từng hộp thuốc đặt lên vai, bì bõm đi qua lằn ranh bom đạn. Một cô gái mới 18 tuổi trong nhóm, vừa run vì lạnh vừa run vì sợ, đã nói với bác Hai: “Chỉ cần nghe lại tiếng trống, con không sợ nữa”. Nhưng khi họ quay trở về, cô ấy đã bị thương bởi mảnh pháo và mãi mãi nằm lại bên bờ lau sậy. Bác Hai kể đến đó thì im lặng, bàn tay run run đặt lên mặt trống. Mấy chục năm rồi, bác vẫn không quên tiếng trống hôm ấy – tiếng trống hòa cùng tiếng tim những người trẻ quyết không lùi bước. Nghe bác kể xong, các đoàn viên lặng đi. Có bạn khẽ lau nước mắt. Chiếc trống làng không chỉ là vật chứng của lịch sử, mà là nhịp đập kiên cường của một thế hệ đã chọn hy sinh để quê hương đứng vững trong giông tố. Hôm đó, khi ra về, Bí thư Chi đoàn xin được gõ một tiếng trống thật nhẹ. Âm thanh vang lên, lan vào không gian ẩm lạnh, nghe như tiếng của ngày xưa vọng về – nhắc rằng dù thời gian trôi, lý tưởng và tinh thần ấy vẫn còn đó, truyền từ thế hệ đi trước sang những người trẻ hôm nay.