Tiếng trống hiệu lệnh trong Chiến thắng Sông Lô 1947

Trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân dân các dân tộc Quân khu 2, không phân biệt tôn giáo, đã lập được nhiều chiến công to lớn góp phần xứng đáng vào sự nghiệp vinh quang của Đảng. Trong kháng chiến chống Pháp, địa bàn Quân khu 2 vừa là hậu phương trực tiếp, vừa là nơi diễn ra những chiến dịch có ý nghĩa to lớn góp phần quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiến trong đó có Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông năm 1947. Chiếc trống cái dùng làm hiệu lệnh trong chiến dịch sông Lô. Thu Đông năm 1947, thực dân Pháp tập trung lực lượng (khoảng 12.000 tên) mở cuộc tấn công quy mô lớn lên Việt Bắc với âm mưu bắt sống cơ quan đầu não kháng chiến, tiêu diệt chủ lực của ta, hòng kết thúc chiến tranh xâm lược một cách nhanh chóng. Chúng tiến công trên hai hướng chính phía Đông và phía Tây, tạo thành hai gọng kìm kẹp chặt Việt Bắc. Ngày 23/10/1947, hai tàu địch chở binh lính và hậu cần bị ta chặn đánh ở đoạn qua ghềnh Khoan Bộ, thuộc làng Khoan Bộ, xã Phương Khoan (nay thuộc thị trấn Tam Sơn, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc). Cả hai tàu địch bị trúng đạn. Hôm sau, địch cho một đoàn tàu gồm 5 chiếc, có 6 máy bay yểm trợ từ Tuyên Quang xuống ứng cứu. Năm được ý đồ của địch, Bộ Tư lệnh khu 10 quyết định tổ chức trận phục kích đánh địch tại ngã ba sông Lô và sông Chảy, thuộc địa bàn xã Chí Đám. Lực lượng tham gia, gồm: 1 tiểu đoàn bộ binh, 1 đại đội phòng không, 1 trung đội súng Bazôca, 1 khẩu pháo cao xạ 75mm, 1 khẩu sơn pháo 75mm; trung đội du kích huyện Đoan Hùng cùng phối hợp tác chiến. Bộ đội cùng nhân dân đào một giao thông hào dài khoảng 900m dọc bờ sông bên phía xã Chí Đám. Pháo binh được đặt sát mép nước để bảo đảm đánh gần, bắn trúng. Bộ binh phục kích ven sông từ đầu cầu sông Chảy đến thôn Lã Hoàng, xã Chí Đám, Toàn trận địa được ngụy trang kín đáo. Đài quan sát được đặt trên núi Đám (điểm cao nhất khu vực, bảo đảm quan sát được địch trên sông Lô) và trên gác chuông nhà thờ Lã Hoàng, vị trí cao gần trận địa phục kích để theo dõi địch. Ban chỉ huy trận đánh đặt tại thôn Ngọc Chúc (thị trấn Đoan Hùng ngày nay). Khi phát hiện tàu địch từ Tuyên Quang về, đài quan sát trên núi Đám nhanh chóng báo cho đài quan sát trên gác chuông nhà thờ biết để phát tín hiệu cho toàn trận địa. Trên gác chuông nhà thờ đặt một chiếc trống cái làm hiệu lệnh hiệp đồng chiến đấu và mệnh lệnh nổ súng. Sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền Hà Nội tham quan hiện vật. Gần 12 giờ trưa ngày 24/10/1947, đài quan sát trên núi Đám báo cho đài quan sát trên gác nhà thờ biết đoàn tàu địch đang tiến vào trận địa phục kích của ta. Tiếng trống nhà thờ kịp thời vang lên, toàn trận địa phục kích đồng loạt nổ súng. Sau hơn 6 giờ chiến đấu quyết liệt, quân ta thắng lớn, bắn chìm tại chỗ 2 tàu; bắn cháy, bị thương 2 chiếc khác cùng 1 máy bay; diệt gần 300 tên địch, trong đó có một tên quan Pháp; đồng thời phá hủy một số lớn phương tiện kỹ thuật, vũ khí... Thắng lợi của trận phục kích góp phần quan trọng bẻ gãy gọng kìm phía tây của giặc Pháp, đập tan âm mưu của địch, bảo vệ được căn cứ địa Việt Bắc, từng bước đưa cuộc kháng chiến thần thánh của nhân dân ta đến thắng lợi cuối cùng. Nhắc đến trận đánh này, bộ chỉ huy Pháp gọi là: “Thảm họa Đoan Hùng”. Đặc biệt, để ca ngợi chiến thắng của bộ đội trên sông Lô, nhạc sĩ Văn Cao đã sáng tác bản “Trường ca sông Lô” tại trận địa sơn pháo để cổ vũ, động viên tinh thần chiến đấu của nhân dân. Năm 1987, nhân dịp kỷ niệm 40 năm Ngày chiến thắng sông Lô, Tượng đài Chiến thắng sông Lô được xây dựng trên núi Đồn, bên bờ sông Lô, thuộc thị trấn Đoan Hùng, huyện Đoan Hùng để ghi dấu những chiến công oanh liệt của quân và dân ta. Ngày 27/9/1997, Tượng đài Chiến thắng sông Lô được công nhận Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Học sinh Trường Đại học Hùng Vương, Phú Thọ tham quan chiếc trống cái. Đối với Nhà thờ Lã Hoàng, theo các giáo dân giáo phận cao niên nơi đây, nhà thờ được xây dựng và hoàn thành năm 1933, có chiều rộng 8m, dài 32m, gác chuông cao 16m. Vào thời điểm năm 1947 số giáo dân Lã Hoàng chưa đến 1000 người. Sau khi nhà thờ đi vào hoạt động, giáo dân dùng chiếc trống phát tín hiệu duy trì các hoạt động của họ giáo. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, với truyền thống kính chúa yêu nước, giáo dân Lã Hoàng tích cực tham gia các hoạt động phục vụ kháng chiến, tham gia du kích đánh giặc. Đặc biệt, thực hiện chỉ thị của Ban Thường vụ Trung ương Đảng “Phải phá tan cuộc tấn công mùa Đông của giặc Pháp”, các giáo dân đã trao chiếc trống và cho bộ đội sử dụng nhà thờ làm cơ sở đánh địch, góp phần làm nên Chiến thắng Sông Lô vang dội của quân và dân ta ngày ngày 24/10/1947. Cuối tháng 11/1947, tại lễ mừng chiến thắng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Tổng chỉ huy quân đội nhận định: “Chiến thắng Đoan Hùng như một luồng gió mát thổi lan khắp Việt Bắc trong những ngày nóng bỏng nhất của cuộc chiến tranh... Chiến thắng Đoan Hùng mở đầu cho những chiến thắng oanh liệt của bộ đội chủ lực ta trong chiến dịch Việt Bắc...”. Chiếc trống về sau vẫn được sử dụng hàng ngày, vừa phục vụ nhu cầu tôn giáo của nhân dân địa phương, vừa phục vụ kháng chiến. Qua thời gian, mặt trống do sử dụng để đánh thường xuyên đã bị rách và được thay thế nhiều lần, nhưng tang trống vẫn còn nguyên vẹn. Tháng 4/1998, ông Đặng Đình Thi, đại diện Nhà thờ Lã Hoàng, xã Chí Đám đã quyết định hiến tặng hiện vật này cho Bảo tàng Quân khu 2 để trưng bày, nhằm minh chứng cho trận thắng tiêu biểu và anh hùng của quân và dân Chiến khu 10 thời kỳ kháng chiến chống Pháp./.Thanh Tỏa - Bảo tàng Quân khu 2