Tiếng vọng biên cương trong ký ức người thầy thuốc – chiến sĩ

Trên đôi tay run run của bác sĩ Nguyễn Thái Long, người đồng đội bị thương nặng chỉ kịp thều thào vài lời cuối cùng rồi lịm đi. Dòng máu nóng thấm qua băng gạc, nhuộm đỏ cả bàn tay người thầy thuốc trẻ. Trái tim ông chợt hẫng lại một nhịp. Trước mắt ông, một sinh mệnh vừa rời bỏ cõi đời giữa chiến trường biên giới lạnh buốt.

Đó là ký ức không bao giờ phai trong cuộc đời người lính – bác sĩ quân y từng chiến đấu tại Khau Chỉa, Tà Lùng, Phục Hòa (Cao Bằng) trong cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979. Khi ấy, bác sĩ Nguyễn Thái Long cùng đồng đội thuộc Trung đoàn 567 bước vào cuộc chiến với hành trang duy nhất là lòng yêu nước và ý chí giữ đất.

Họ đều còn rất trẻ, chỉ mới 19, 20 tuổi. Những chàng trai đến từ khắp mọi miền Tổ quốc, mang theo trong ba lô là những giấc mơ còn dang dở, những lá thư chưa kịp gửi, những lời hẹn ước chưa kịp nói. Nhưng khi đứng trước biên cương, tất cả đều chung một lựa chọn: sẵn sàng hy sinh để bảo vệ từng tấc đất của Tổ quốc.

Chiến trường Khau Chỉa những ngày đầu năm 1979 hiện lên như một địa ngục trần gian. Quân địch tràn sang bất ngờ với lực lượng áp đảo: hai sư đoàn bộ binh, một lữ đoàn xe tăng, một lữ đoàn pháo binh. Trong khi đó, phía ta chỉ có lực lượng của Trung đoàn 567 – Tỉnh đội Cao Bằng. Chênh lệch về quân số, vũ khí và trang bị là quá lớn.

Pháo địch dội xuống không ngừng, cày xới mặt đất, xé nát từng triền núi. Đồng đội ngã xuống ngay bên cạnh, có người gục trên tay bác sĩ Long khi chưa kịp nói trọn lời. Những thương binh mất chân, mất tay, ngực bị xé toạc bởi mảnh pháo vẫn cắn răng chịu đau, quyết không rời trận địa.

Có lần, một chiến sĩ trẻ ở Đại đội 1 bị mảnh pháo phạt đứt ngang đùi. Thịt nát, xương lộ trắng, khuôn mặt tái nhợt. Trong cơn đau đớn tột cùng, cậu thều thào: “Cứu em với… em chết mất”. Bác sĩ Long vừa ga-rô, vừa tiêm thuốc chống sốc, vừa nén nước mắt động viên đồng đội cố mở mắt. Nhưng chỉ ít phút sau, người chiến sĩ ấy giật mạnh mấy cái rồi ra đi vĩnh viễn ngay trên tay ông. Bác sĩ cúi xuống, khẽ vuốt mắt đồng đội. Không còn lời nào có thể nói thêm.

Bi thương nhất là thảm kịch hang Keng Riềng. Quân địch dùng súng phun lửa, B40 sát hại 26 người, trong đó có 20 thương binh nặng của Trung đoàn 567, cùng y tá và học sinh cấp III. Họ không có khả năng phản kháng. Ngọn lửa hung tàn đã cướp đi sinh mạng của những con người không thể chạy trốn. Nỗi đau ấy đến nay vẫn ám ảnh những người sống sót.

Sau khi buộc phải rút lui, nhìn lại biên cương tan hoang, những ngôi làng cháy rụi, xác đồng đội nằm lại, bác sĩ Long và đồng đội càng thấm thía sự tàn khốc của chiến tranh. Nhưng cuộc chiến nơi biên giới phía Bắc chưa dừng lại ở đó.

Nếu Khau Chỉa là cuộc chiến ngắn ngày nhưng dữ dội, thì mặt trận Vị Xuyên (Hà Giang) sau đó lại là cuộc đối đầu kéo dài gần sáu năm. Pháo kích triền miên, núi đá bị băm nát, có nơi bị san phẳng đến mức được gọi là “lò vôi thế kỷ”. Tại đây, Trung đoàn 567 (982) đã lập nên chiến thắng A6B tháng 5.1985, một chiến thắng mang tính bản lề của toàn mặt trận.

Chiến tranh kết thúc, nhưng ký ức thì không bao giờ rời bỏ người lính – bác sĩ ấy. Những đêm trắng 17.2.1979 với tiếng pháo, tiếng gọi nhau trong bóng tối, những gương mặt đồng đội mãi mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân vẫn trở về trong những giấc ngủ chập chờn. Chấn thương hậu chiến không chỉ nằm trên thân thể, mà hằn sâu trong tâm trí.

Nhiều năm sau, khi trở lại chiến trường cũ Tà Lùng – Khau Chỉa, bác sĩ Nguyễn Thái Long bàng hoàng nhận ra sự hy sinh của đồng đội đang dần chìm vào lặng lẽ. Những địa danh từng thấm máu người lính gần như không còn ai nhắc tới. Nỗi day dứt ấy thôi thúc ông cầm bút.

Cuốn sách “Tiếng vọng đèo Khau Chỉa” ra đời không phải để kể công, mà là một nén nhang tri ân. Ông viết để đồng đội không bị lãng quên, để thế hệ sau hiểu rằng hòa bình hôm nay phải đổi bằng xương máu của biết bao con người nơi biên cương phía Bắc.

Những trang viết ấy là lời nhắn gửi lặng lẽ nhưng tha thiết: lịch sử không được phép bị lãng quên, bởi khi ký ức còn được nhắc lại, những người đã ngã xuống vẫn còn sống trong lòng dân tộc.