Tiếng vọng nơi biên cương và ký ức không thể lãng quên

Tiếng vọng bi tráng nơi biên thùy

Nhớ lại những ngày chiến đấu tại Khau Chỉa, bác sĩ Nguyễn Thái Long cho biết đó là một trong những khoảng thời gian khốc liệt nhất của cuộc đời người lính. Quân địch bất ngờ tràn sang với lực lượng áp đảo, có pháo binh và xe tăng. Riêng hướng Tà Lùng, Phục Hòa, đối phương huy động 2 sư đoàn bộ binh, 1 lữ đoàn xe tăng và 1 lữ đoàn pháo binh, trong khi phía ta chủ yếu là lực lượng Trung đoàn 567 của Tỉnh đội Cao Bằng. Tương quan về quân số và vũ khí hết sức chênh lệch.

“Đạn địch cày xới mặt đất quanh mình, tiếng pháo rền vang suốt ngày đêm. Đồng đội ngã xuống ngay bên cạnh, có người gục trên tay tôi. Những thương binh mất chân, mất tay, ngực bị xé toạc bởi đạn pháo nhưng vẫn dũng cảm chiến đấu, giữ vững trận địa”, ông Long nhớ lại.

Trong ký ức của người bác sĩ năm xưa, hình ảnh những thương binh giữa chiến trường luôn là nỗi ám ảnh không thể phai mờ. Ông kể về một chiến sĩ thuộc Đại đội 1 bị mảnh pháo phạt đứt ngang đùi, vết thương nặng đến mức chỉ còn trơ khúc xương gãy. Trong cơn đau đớn, người lính trẻ thều thào cầu cứu. Ông vừa ga rô, tiêm thuốc chống sốc vừa động viên đồng đội cố gắng. Nhưng chỉ ít phút sau, người chiến sĩ ấy lịm đi rồi hy sinh trên tay ông. Ông chỉ còn biết vuốt mắt người đồng đội và tiếp tục công việc cứu chữa những người còn lại.

Bi thương nhất là thảm kịch xảy ra tại hang Keng Riềng. Theo lời kể của ông Long, quân địch sử dụng súng phun lửa và B40 sát hại 26 người, trong đó có 20 thương binh nặng của Trung đoàn 567, cùng y tá và học sinh cấp III. Những người đang bị thương, gần như không còn khả năng chống trả, đã hy sinh trong ngọn lửa chiến tranh.

Sau khi rút lui, nhìn vùng biên cương tan hoang, những ngôi làng bị thiêu rụi và đồng đội bị sát hại, những người lính càng thấm thía sự tàn khốc của chiến tranh. Với họ, những gì chứng kiến trong những ngày tháng ấy không chỉ là ký ức về một trận đánh, mà còn là những mất mát đi theo suốt cuộc đời.

Nếu chiến trường Khau Chỉa diễn ra trong khoảng thời gian tương đối ngắn thì mặt trận Vị Xuyên lại kéo dài nhiều năm với mức độ ác liệt không kém. Từ những năm đầu thập niên 1980, vùng biên giới Hà Giang trở thành một trong những chiến trường trọng điểm. Những trận đánh giằng co diễn ra quyết liệt trên các điểm cao chiến lược, trong điều kiện địa hình hiểm trở và liên tục hứng chịu những trận pháo kích dữ dội.

Để giành lại các điểm cao, nhiều đơn vị phải chịu tổn thất rất lớn. Những quả đồi, vách núi bị bom pháo băm nát, có nơi địa hình bị thay đổi hoàn toàn sau những trận pháo kích. Bởi vậy, Vị Xuyên được những người từng chiến đấu tại đây gọi bằng nhiều cái tên ám ảnh, trong đó có “lò vôi thế kỷ”.

Tháng 5/1985, Trung đoàn 567 (982) tham gia chiến đấu và giành thắng lợi trong trận A6B, một trong những chiến thắng có ý nghĩa quan trọng trên mặt trận Vị Xuyên. Nhưng phía sau mỗi chiến thắng là những mất mát mà những người lính không bao giờ có thể quên.

Với bác sĩ Nguyễn Thái Long, ký ức về những ngày chiến đấu vẫn trở lại trong những đêm dài. Tiếng súng, tiếng pháo, ánh lửa giữa núi rừng, những gương mặt đồng đội còn rất trẻ và tiếng gọi nhau trong bóng tối… tất cả như một cuộn phim quay chậm, nhiều năm trôi qua vẫn không thể xóa nhòa.

Ông gọi đó là những “chấn thương hậu chiến tranh” – những vết thương không nằm trên cơ thể mà hằn sâu trong tâm trí. Có những người lính mang theo ký ức chiến trường suốt cả cuộc đời. Với ông Long, viết lại những câu chuyện về chiến tranh, về đồng đội đã hy sinh cũng là một cách đối diện với ký ức và quan trọng hơn, để những người đã nằm lại nơi biên cương không bị lãng quên.

“Bước vào cuộc chiến đấu, tôi và những người đồng đội đều mang trong mình tâm thế của người lính cầm súng ở tuyến đầu biên cương của Tổ quốc. Chúng tôi biết nếu phải hy sinh, chúng tôi cũng sẽ làm tròn nhiệm vụ của người lính cầm súng bảo vệ Tổ quốc”, ông Long chia sẻ.

Hơn bốn thập kỷ đã trôi qua kể từ những ngày tháng chiến đấu nơi biên giới phía Bắc. Những người lính năm xưa giờ đã bước sang bên kia của tuổi trẻ, nhiều người mang trên mình thương tích, nhiều người đã trở về với đời thường, nhưng ký ức về đồng đội và những trận chiến năm nào vẫn còn nguyên vẹn.

Chiến tranh bảo vệ biên giới đã để lại những mất mát không thể đo đếm bằng con số. Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng máu xương của biết bao thế hệ. Bởi vậy, những câu chuyện của những người lính từng đứng ở tuyến đầu biên cương không chỉ để nhắc về quá khứ, mà còn là lời nhắn gửi tới thế hệ hôm nay: hãy hiểu, trân trọng giá trị của hòa bình, ghi nhớ những người đã hy sinh và có trách nhiệm gìn giữ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.