Tiểu đoàn 130 và cuộc kéo pháo ngược núi – Những ngày trước trận Him Lam

1. Mệnh lệnh kéo pháo ra

Ngày 17/1/1954, Trung đoàn 209 bắt đầu kéo pháo từ Tuần Giáo vào trận địa Điện Biên Phủ. Mỗi khẩu pháo cần khoảng 120–150 người phối hợp kéo tùy địa hình. Sau 10 ngày đêm, Trung đoàn đã đưa được 12 khẩu pháo vào trận địa và bàn giao cho đơn vị bạn.

Nhưng ngày 26/1/1954, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Ngày hôm sau, Trung đoàn 209 nhận nhiệm vụ kéo pháo ra.

Đây là một quyết định khó khăn sau nhiều ngày bộ đội đã dốc sức đưa pháo vượt núi vào trận địa.

Nhưng với những người trực tiếp làm nhiệm vụ, mệnh lệnh mới phải được thực hiện ngay.

2. Năm khẩu pháo của Tiểu đoàn 130

Ngoài 12 khẩu pháo đã đưa vào trận địa, Trung đoàn 209 còn nhận thêm ba khẩu từ đơn vị bạn để tổ chức kéo ra.

Trong số đó, năm khẩu pháo do Tiểu đoàn 130 phụ trách đang nằm ở một đoạn lưng chừng dốc, gần một triền cỏ gianh.

Đây là lúc Trần Can đang giữ cương vị tiểu đội trưởng trong Tiểu đoàn 130.

Nhiệm vụ của ông và đồng đội rất rõ ràng: đưa những khẩu pháo ra khỏi trận địa, bảo đảm an toàn để chuẩn bị cho phương án tác chiến mới.

Nhưng việc kéo pháo ra diễn ra trong điều kiện nguy hiểm hơn nhiều so với lúc đưa pháo vào.

Hoạt động vận chuyển của bộ đội đã bị đối phương phát hiện.

3. Bom napalm trút xuống

Khi năm khẩu pháo đang ở lưng chừng dốc, máy bay Pháp phát hiện vị trí.

Bom napalm được ném xuống, khiến triền cỏ gianh bốc cháy dữ dội. Đồng thời, pháo binh đối phương bắn chặn vào tuyến đường rút của bộ đội.

Những khẩu pháo nặng nằm giữa khu vực đang bị đánh phá.

Nếu không nhanh chóng đưa pháo ra khỏi khu vực, cả người và pháo đều có thể bị tổn thất.

Trong tình huống ấy, Trần Can không đứng ngoài chỉ huy.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, ông dẫn đầu trung đội xông ra kéo pháo.

Thấy người chỉ huy lao vào khu vực nguy hiểm, nhiều cán bộ, chiến sĩ khác cũng tiến lên hỗ trợ.

4. Giữ lấy những khẩu pháo

Cuộc kéo pháo diễn ra dưới bom và hỏa lực bắn chặn.

Những người lính phải vừa tìm cách tránh hỏa lực, vừa phối hợp kéo những khẩu pháo nặng qua địa hình dốc và hiểm trở.

Trong ký ức về những ngày kéo pháo, việc bảo vệ pháo được đặt lên hàng đầu. Các tư liệu về chiến dịch cho biết bom đạn địch liên tục đánh phá các tuyến đường, gây cháy nổ và làm đứt dây tời pháo. Dù vậy, bộ đội vẫn phải giữ pháo và đưa chúng về vị trí an toàn.

Với Trần Can, đây không phải lần đầu ông đối mặt với nguy hiểm.

Nhưng lần này, ông không cầm súng tiến vào một cứ điểm.

Ông phải cùng đồng đội bảo vệ một thứ sẽ trở thành nguồn hỏa lực quan trọng của chiến dịch.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận Trần Can đã nhiều lần hăng hái dập lửa cứu pháo và mưu trí đưa pháo về vị trí tập kết an toàn.

5. Những khẩu pháo trở về

Sau nhiều ngày kéo pháo ra, toàn bộ số pháo được đưa về vị trí an toàn. Một tư liệu của Báo Quân đội nhân dân cho biết quá trình kéo pháo ra kéo dài tám ngày đêm; dù bị máy bay và pháo binh đối phương đánh phá dữ dội, bộ đội vẫn bảo vệ được pháo nguyên vẹn, bảo đảm cho chiến dịch có thể triển khai theo phương án mới.

Với Trần Can, những ngày ấy trở thành một phần quan trọng trong hành trình dẫn ông đến trận Him Lam.

Chỉ hơn một tháng sau, ngày 13/3/1954, Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209 được giao tiến công cứ điểm 3 của trung tâm đề kháng Him Lam.

Trần Can lại dẫn đầu những người lính của mình tiến lên.

Lần này, ông không kéo pháo.

Ông mang lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” tiến vào cứ điểm và cắm lên giữa trận địa địch.

Lời kết

Câu chuyện năm khẩu pháo của Tiểu đoàn 130 diễn ra trước khi những khẩu súng đầu tiên của Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức nổ.

Nhưng đó là một phần không thể tách rời của chiến dịch.

Kéo pháo vào đã gian khổ.

Kéo pháo ra còn đòi hỏi bộ đội phải tiếp tục chịu đựng bom đạn trong khi kế hoạch tác chiến đã thay đổi.

Giữa lúc năm khẩu pháo của Tiểu đoàn 130 bị máy bay Pháp ném bom napalm, Trần Can đã dẫn đầu trung đội lao ra cùng đồng đội đưa pháo khỏi khu vực nguy hiểm.

Những khẩu pháo ấy rồi sẽ được bố trí lại trong thế trận “đánh chắc, tiến chắc”.

Còn Trần Can, từ một người lính kéo pháo giữa biển lửa, sẽ bước vào trận Him Lam và trở thành người cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” trên cứ điểm đầu tiên của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trước khi có lá cờ trên Him Lam, đã có những người lính âm thầm giữ lấy từng khẩu pháo giữa bom đạn. Trần Can là một trong những người lính ấy.