Tiểu đoàn 83 – Đơn vị anh hùng gắn liền với những trận đánh vang dội trên chiến trường Nghĩa Hành
Tiểu đoàn 83 thành lập ngày 3/8/1963
Báo Quảng Ngãi và Báo Quân đội nhân dân đều xác nhận ngày 3/8/1963, tại xóm Ông Đang, thôn Nước Y, dưới chân núi Cao Muôn, xã Ba Sơn, nay là xã Ba Vinh,Tỉnh đội Quảng Ngãi công bố quyết định của Thường vụ Tỉnh ủy thành lập Tiểu đoàn Bộ binh 83. Đây là đơn vị vũ trang cấp tiểu đoàn đầu tiên của tỉnh Quảng Ngãi được thành lập trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Nguồn của Báo Quảng Ngãi còn cho biết đơn vị được thành lập trên cơ sở:
Đại đội bộ binh 22;
Đại đội bộ binh 23;
Đại đội bộ binh 32;
Một đại đội hỏa lực của Tiểu đoàn 80, Quân khu 5 tăng cường.
Sau khi thành lập, Tiểu đoàn được tổ chức thành 3 đại đội bộ binh và 1 đại đội hỏa lực, cùng các bộ phận chỉ huy, trinh sát, thông tin, quân y, vận tải và nuôi quân.
Đáng chú ý, tài liệu lịch sử do Thư viện Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi lưu trữ cũng ghi nhận sự ra đời của Tiểu đoàn 83 là một bước trưởng thành quan trọng của lực lượng vũ trang tỉnh trong kháng chiến chống Mỹ. Tài liệu cho biết Tiểu đoàn 83 sau khi thành lập đã cơ động chiến đấu, phối hợp với bộ đội huyện và du kích ở Nam thị xã, Nghĩa Hành, Mộ Đức, Đức Phổ; lực lượng của đơn vị cũng tham gia hoạt động ở nhiều hướng chiến trường của tỉnh.
Báo Quảng Ngãi cho biết từ ngày thành lập đến tháng 4/1975, Tiểu đoàn 83 đã:
Đánh hơn 500 trận;
Diệt gọn 5 tiểu đoàn;
Diệt 14 đại đội;
Diệt 25 trung đội;
Tiêu diệt gần 3.500 tên địch.
Với những thành tích đó, ngày 12/9/1975, Tiểu đoàn 83 được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Báo Quân đội nhân dân cũng xác nhận trong 12 năm chiến đấu, từ 1963 đến 1975, Tiểu đoàn đã tham gia hàng trăm trận đánh và có nhiều trận đạt hiệu suất chiến đấu cao.
Tiểu đoàn 83 thực sự gắn rất sâu với chiến trường Nghĩa Hành
Báo Quảng Ngãi và Báo Quân đội nhân dân đều nêu trận Hành Thịnh, Nghĩa Hành, ngày 13/5/1966 là một trong những trận đánh tiêu biểu của Tiểu đoàn 83.
Theo các nguồn này, trong trận đánh chỉ diễn ra trong một ngày, Tiểu đoàn 83 đã:
diệt Tiểu đoàn 5 thủy quân lục chiến;
diệt Tiểu đoàn 37 biệt động quân;
đánh thiệt hại, làm tan rã 3 tiểu đoàn thuộc Trung đoàn 49;
đánh 2 đại đội bảo an;
bắt sống 2 sĩ quan;
thu 130 súng;
bắn rơi 1 máy bay;
phá hủy 4 xe tăng;
tiêu diệt hàng trăm quân địch, trong đó có 8 cố vấn Mỹ.
Những số liệu này được Báo Quảng Ngãi và Báo Quân đội nhân dân cùng đăng tải trong các bài kỷ niệm 60 năm thành lập Tiểu đoàn.
Đặc biệt, một tài liệu lịch sử về Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954–1975 cũng mô tả cuộc hành quân của lực lượng Sài Gòn vào khu vực Hành Thịnh – An Ba – Xuân Ba – Thuận Hòa – Gò Mít – đèo Quán Thơm, với mục tiêu tiêu diệt Tiểu đoàn 83. Tài liệu này cho thấy Hành Thịnh và vùng phía nam Nghĩa Hành là một trong những địa bàn chiến đấu quan trọng của đơn vị.
Nơi đây không chỉ là địa bàn mà đơn vị từng đi qua hoặc phối hợp chiến đấu, mà còn là nơi lưu giữ những địa danh, trận đánh và tổn thất rất lớn của đơn vị.
