TIỂU ĐOÀN BỘ BINH ĐẦU TIÊN VÀ NHỮNG CHIẾN CÔNG LẪY LỪNG

Trong những tháng ngày khốc liệt nhất của cuộc chiến chống đế quốc Mỹ ở Bình Định, Tiểu đoàn 50 đã để lại nhiều chiến công hiển hách.

Ngay sau khi được thành lập, đêm 13.9.1963, Đại đội 2 của Tiểu đoàn 50 cùng bộ đội huyện Phù Cát đột nhập vào các “ấp chiến lược” Thạch Bàn (Cát Sơn), Long Định (Cát Hiệp), vận động nhân dân phá ấp rồi phóng lửa đốt toàn bộ ấp chiến lược xã Cát Sơn. Cũng trong đêm này, trên hướng Hoài Ân, Đại đội 1 tập kích trụ sở xã Ân Hữu, diệt gọn một trung đội dân vệ. Lần đầu tiên ra quân, Tiểu đoàn 50 đã lập công xuất sắc, đánh dấu bước trưởng thành về trình độ tổ chức chỉ huy cũng như khả năng hợp đồng tác chiến tập trung.

Chiến công nối tiếp chiến công, trong đó phải kể đến các trận đánh quân Nam Triều Tiên, diệt xe tăng và tiến công giải phóng Quy Nhơn. Mỗi trận đánh là một chiến công oanh liệt, khiến quân thù bạt vía.

Cuối tháng 8.1968, đơn vị về đứng chân ở khu vực Phương Phi, Phương Thái và Trung Lương (xã Cát Chánh, huyện Phù Cát), làm nhiệm vụ củng cố, huấn luyện bổ sung chuẩn bị cho chiến dịch Thu Đông. 7 giờ ngày 10.9.1968, một đại đội lính Nam Triều Tiên khoảng hơn 100 tên từ đồn Mỹ Long xuống chợ Phương Phi để càn quét, ta bố trí trận địa phục kích sẵn. Khoảng 10 giờ 30 phút, địch đi đúng ý định của ta. Đại đội 1 chặn đầu nổ súng, Đại đội 2 đánh chính diện, Đại đội 3 khóa đuôi, bộ đội ta xung phong truy kích bọn lính Nam Triều Tiên chạy la khóc giữa trưa nắng trên cánh đồng trước chợ Phương Phi. Trận đánh diễn ra hơn 30 phút, ta đã tiêu diệt hoàn toàn đại đội lính Nam Triều Tiên.

Những ngày cuối tháng 6.1974, địch tập trung quân chủ lực với nhiều xe tăng nhằm chiếm lại Mỹ Tài, Mỹ Chánh và các xã phía Đông Phù Mỹ. Trước tình hình này, Sở chỉ huy tiền phương Tỉnh đội đã điều động 4 Tiểu đoàn bộ binh của tỉnh gồm: 50, 52, 8, 55 và bộ đội huyện Phù Mỹ, du kích các xã phía Đông huyện tập trung về khu chiến Mỹ Chánh để chống địch phản kích. Tiểu đoàn 50 làm nhiệm vụ chủ công, tổ chức trận địa phục kích từ thôn Trung Thuận đến Chánh Thiện.

9 giờ ngày 23.6.1974, ngay khi địch lọt vào trận địa của ta, các đại đội của Tiểu đoàn 50 đã dùng hỏa lực bắn cháy thành công nhiều xe tăng của địch. Cánh quân thứ nhất bị diệt; địch cay cú, điều đoàn tăng thứ 2 từ Mỹ Tài sang Chánh Thiện. Lợi dụng địa hình, địa vật, quân ta tiếp tục làm cho địch thua đau, gần chục chiếc xe tăng bị ta bắn cháy; bộ binh của chúng cũng bị tổn thất nặng. Tổng cộng, trong trận này ta đã bắn cháy 2 đợt với 19 xe tăng, tiêu diệt 1 đại đội biệt động. Đây cũng là trận ta tiêu diệt xe tăng của địch nhiều nhất.

Thực hiện chỉ đạo của Thường vụ Tỉnh ủy, từ ngày 25 - 31.3.1975, ta đã giải phóng các huyện trong tỉnh. 20 giờ ngày 31.3, Tiểu đoàn 50 đã bắt liên lạc, phối hợp với đội biệt động Quy Nhơn, đặc công Đ30 và Đ20 đánh chiếm, cắm cờ trên tiền sảnh Tòa hành chính ngụy quyền tỉnh và Trung tâm tiểu khu Bình Định - cơ quan đầu não về chính trị, hành chính, quân sự của địch. Đây là thời điểm giải phóng TX Quy Nhơn và toàn tỉnh Bình Định.