“Tiểu đoàn Lá mít”

Có những con người mà cuộc đời của họ chính là một cuốn sử sống. Không cần tô vẽ, không cần hư cấu, chỉ riêng ký ức thôi cũng đủ khiến người nghe lặng đi vì xúc động. Phan Đắc Tổng là một con người như thế – một người lính đi qua hai cuộc đời: thời chiến “hoa lửa” và thời bình lặng lẽ cống hiến.

Ở tuổi 88, với 67 năm tuổi Đảng, ông vẫn còn minh mẫn. Mỗi khi nhắc về những năm tháng chiến tranh, ánh mắt ông như sáng lên. Không phải vì tự hào về chiến công, mà vì những ký ức ấy đã trở thành một phần máu thịt – không thể quên, không thể tách rời.

Sinh ra tại vùng quê Hòa Phong (Tây Hòa, Phú Yên), khi còn là học sinh Trường Lương Văn Chánh, chàng trai trẻ Phan Đắc Tổng đã sớm đưa ra một quyết định làm thay đổi cả cuộc đời: gác lại bút nghiên để lên đường nhập ngũ.

Từ một học sinh, ông trở thành chiến sĩ Đại đội 389, rồi được biên chế về Tiểu đoàn 375 – đơn vị chủ lực của Tỉnh đội Phú Yên, còn được gọi bằng cái tên thân thương: “Tiểu đoàn Lá mít.”

Ngay từ những ngày đầu thành lập, đơn vị của ông đã bước vào chiến đấu. Trận phục kích tại xóm Bầu Vườn (Đồng Xuân) đã mở màn cho chuỗi chiến thắng vang dội. Những chiếc xe quân sự của địch bị phá hủy, nhiều lính bị bắt sống – một chiến công đầy khí thế.

Nhưng đó mới chỉ là khởi đầu.

Đập tan chiến dịch Át-lăng – những trận đánh không quên

Trong chiến dịch Chiến dịch Át-lăng, quân Pháp mở nhiều đợt càn quét quy mô lớn nhằm tiêu diệt lực lượng cách mạng.

Tiểu đoàn 375 của ông đã liên tiếp chặn đánh.

Từ đèo Cù Mông, đường số 6, đến Diêu Trì… mỗi bước tiến của địch đều bị phục kích. Những cái tên như Đèo Quán Cau, Suối Cối, Đồng Tròn, An Lĩnh… không chỉ là địa danh, mà là dấu tích của những trận đánh ác liệt.

Nhưng sâu đậm nhất trong ký ức ông là trận chống càn tại Hòa Kiến.

Đêm 27/5/1954, dưới ánh trăng mờ, các chiến sĩ lặng lẽ đào công sự, gài mìn, chuẩn bị cho trận đánh sinh tử. Không ai nói nhiều, nhưng ai cũng hiểu: ngày mai sẽ là một trận đánh lớn.

Sáng hôm sau, quân Pháp tấn công từ nhiều hướng, có máy bay, pháo binh yểm trợ. Chúng tự tin vào sức mạnh áp đảo.

Nhưng khi chúng tiến vào trận địa…

Bộ đội ta đồng loạt nổ súng.

Tiếng súng vang lên như sấm. Những loạt đạn dội xuống đội hình địch. Cuộc chiến diễn ra khốc liệt suốt nhiều giờ. Đến 14 giờ chiều, cuộc càn quét bị đập tan. Hơn 200 tên địch bị bắt sống.

Trong trận chiến ấy, ông Phan Đắc Tổng bị thương nặng ở đầu và mắt.

Ông nhớ rất rõ khoảnh khắc nằm trên bàn mổ.

Thuốc mê hết tác dụng.

Cơn đau ập đến như xé từng thớ thịt.

Nhưng ông cắn răng chịu đựng.

Không kêu. Không la.

Không phải vì ông không đau.

Mà vì ông sợ mình không xứng đáng với danh hiệu Bộ đội Cụ Hồ.

Một suy nghĩ giản dị, nhưng đủ nói lên phẩm chất của cả một thế hệ.

Từ chiến trường đến nhiệm vụ thiêng liêng – bảo vệ Bác Hồ

Năm 1955, ông tập kết ra Bắc, điều trị vết thương rồi chuyển sang ngành công an. Tại khu Hồng Quảng (nay là Quảng Ninh), ông làm công tác trinh sát, bảo vệ chính trị.

Đó là thời kỳ miền Bắc bị đánh phá ác liệt. Cảng biển, kho tàng luôn là mục tiêu ném bom. Ngoài nhiệm vụ chuyên môn, ông còn trực tiếp tham gia chữa cháy, bảo vệ hàng hóa chi viện cho miền Nam.

Nhưng điều khiến ông tự hào nhất là những lần được tham gia bảo vệ Hồ Chí Minh khi Bác về thăm Quảng Ninh.

Ông kể lại, lần đầu gặp Bác tại sân vận động Bãi Cháy, hình ảnh khiến ông nhớ mãi không phải là một vị lãnh tụ, mà là một con người giản dị:

Đôi tất rách.

Một cử chỉ từ chối thay mới.

Một hành động xoay phần rách vào trong.

Nhỏ thôi.

Nhưng đủ để in sâu vào tâm trí người lính trẻ suốt cả cuộc đời.

Từ đó, với ông, bảo vệ Bác không chỉ là nhiệm vụ, mà là một vinh dự thiêng liêng. Mỗi cung đường, mỗi vị trí đứng gác đều được ông coi như một lời hứa: phải giữ an toàn tuyệt đối.

Một cuộc đời trọn vẹn: từ người lính đến người cán bộ

Sau ngày đất nước thống nhất, ông trở về Phú Yên, tiếp tục công tác trong ngành công an. Trải qua nhiều vị trí, từ cấp huyện đến cấp tỉnh, ông luôn giữ vững phẩm chất của người lính năm xưa.

Năm 1989, khi tỉnh Phú Yên được tái lập, ông được bổ nhiệm làm Giám đốc Công an tỉnh, giữ chức vụ này đến khi nghỉ hưu năm 1995.

Gần 40 năm trong ngành công an.

5 năm là người lính chiến.

Cả cuộc đời là sự cống hiến.

Ngọn lửa không tắt

Điều đặc biệt ở Phan Đắc Tổng không chỉ là những chiến công, mà là cách ông sống sau chiến tranh.

Ông không nói nhiều về bản thân.

Không kể công.

Không tự hào ồn ào.

Nhưng trong từng lời nói, từng ký ức, người ta cảm nhận được một điều:

Ngọn lửa “thời hoa lửa” vẫn còn cháy.

Cháy trong ký ức.

Cháy trong lòng tự trọng.

Cháy trong cách ông nhắc nhở bản thân phải sống xứng đáng.

Ngày hôm nay, thế hệ trẻ có thể không hiểu hết những gì ông đã trải qua. Nhưng chỉ cần lắng nghe, chúng ta sẽ nhận ra:

Hòa bình không phải là điều hiển nhiên.
Nó được xây nên từ những con người như ông.

Và câu chuyện của ông không chỉ là quá khứ.

Đó là một lời nhắc nhở cho hiện tại:

Sống sao cho xứng đáng.