"Tiểu đội trưởng gang thép" trong Chiến dịch Ấp Bắc
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Đừng (1938–1963, quê ở xã Phong Mỹ, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp) là một trong những biểu tượng sáng ngời về lòng dũng cảm, chí khí kiên cường của Quân Giải phóng miền Nam. Nhập ngũ năm 1960, ông trưởng thành qua nhiều trận đấu tại vùng chiến trường delta sông Cửu Long và đảm nhiệm chức vụ Tiểu đội trưởng thuộc Đại đội 1, Tiểu đoàn 261 (Chủ lực Quân khu 8). Tên tuổi của ông gắn liền với Trận Ấp Bắc lịch sử — trận đánh đã làm phá sản chiến thuật "Trực thăng vận" và "Thiết giáp vận" của Mỹ - ngụy.
Trận chiến lịch sử tại Ấp Bắc (Ngày 2 tháng 1 năm 1963)
Trong Chiến dịch Ấp Bắc (thuộc xã Tân Phú, huyện Cai Lậy, tỉnh Mỹ Tho — nay là tỉnh Tiền Giang), quân ngụy Sài Gòn dưới sự cố vấn trực tiếp của Mỹ đã huy động hơn 2.000 quân gồm nhiều binh chủng phối hợp, có hàng chục xe thiết giáp M113, tàu chiến và máy bay trực thăng hỗ trợ nhằm bao vây tiêu diệt lực lượng chủ lực của ta.
Cố thủ tại công sự then chốt: Tiểu đội do Nguyễn Văn Đừng chỉ huy được giao nhiệm vụ chốt giữ một đoạn hầm hào then chốt tại xóm Hội, nơi dự báo sẽ là hướng tiến công chính của xe thiết giáp và bộ binh địch. Bất chấp hàng ngàn quả pháo cùng máy bay liên tục dội bom san phẳng mặt đất, ông vẫn bình tĩnh chỉ huy các chiến sĩ kiên cường bám trụ công sự, chờ địch đến thật gần mới nổ súng.
Chiến công bẻ gãy đợt tiến công của Xe thiết giáp M113: Khi địch điều 13 xe thiết giáp M113 mở đường cho bộ binh xông lên áp sát trận địa, hỏa lực của ta ban đầu gặp nhiều khó khăn trước vỏ thép dày của xe M113. Trước tình thế nguy cấp, Nguyễn Văn Đừng đã thể hiện bản lĩnh kiên cường, lãnh đạo tiểu đội thực hiện lối đánh áp sát táo bạo. Ông cùng các chiến sĩ nhảy khỏi công sự, dùng thủ pháo, lựu đạn và súng B40 tấn công trực diện vào đội hình xe thiết giáp.
Tấm gương xả thân chiến đấu đến hơi thở cuối cùng: Hành động dũng cảm của tổ chiến đấu do Nguyễn Văn Đừng dẫn đầu đã làm gián đoạn đợt tiến công, bắn cháy và làm hư hỏng xe M113, tiêu diệt nhiều lực lượng bộ binh đi cùng. Trong cuộc đụng độ nảy lửa ở cự ly gần đó, Nguyễn Văn Đừng cùng 2 đồng đội (Đỗ Văn Trạch và Hùng) đã anh dũng hy sinh ngay tại mặt trận, sau khi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bẻ gãy mũi tiến công nguy hiểm nhất của địch, bảo vệ vững chắc trận địa cho toàn đơn vị.
Sự ghi nhận và danh hiệu cao quý
Trận Ấp Bắc kết thúc với thắng lợi vang dội của Quân Giải phóng: bắn rơi 5 máy bay trực thăng, bắn cháy 3 xe M113, tiêu diệt và làm bị thương hơn 450 tên địch. Thắng lợi này mở ra phong trào "Thi đua Ấp Bắc, giết giặc lập công" trên toàn chiến trường miền Nam.
Tấm gương xả thân dũng cảm của Nguyễn Văn Đừng cùng Tiểu đội "Gang thép" đã trở thành nguồn động viên to lớn cho cán bộ, chiến sĩ. Ngày 5 tháng 5 năm 1965, Nguyễn Văn Đừng đã được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Quân công giải phóng hạng Ba.
Trang sử "thời hoa lửa" của Anh hùng Nguyễn Văn Đừng là minh chứng sống động cho ý chí sắt đá "Thà hy sinh chứ quyết không chịu làm nô lệ", góp phần viết nên trang sử vàng chói lọi của quân và dân miền Tây Nam Bộ.
