TÌM TRONG CÕI NHỚ (4)
Về sau này, tôi không còn dạy ở trường Quốc gia Âm nhạc nhưng lại có một chuyến đi theo đoàn của bác sĩ Bùi Kiến Tín sang Tokyo. Đó là thời gian khoảng tháng 5 năm 1969, hoa anh đào vẫn còn nở tuyệt đẹp. Chuyến đi của nhóm chúng tôi được ông Đoàn Bá Cang, đại diện ngoại giao cho chính quyền Sài Gòn ở Nhật Bản lúc bấy giờ quan tâm. Ông giới thiệu đoàn đến đài truyền hình NHK. Họ rất vui mừng khi biết tôi là nhạc sĩ đờn tranh Việt Nam. Những người làm chương trình truyền hình NHK đã mời tôi đến phim trường của đài để biểu diễn cho họ quay phim, chuẩn bị lên sóng giới thiệu âm nhạc truyền thống Việt Nam qua tiếng đờn tranh Việt Nam và giới thiệu âm nhạc truyền thống của xứ hoa anh đào qua tiếng đờn koto của một nữ nghệ sĩ Nhật Bản. Chương trình giao lưu văn hóa qua đờn tranh của hai dân tộc tuy diễn ra đối với tôi hơi đột ngột nhưng khá thú vị.
Từ cuối năm 1971 tới 1972, trường Đại học Southern Illinois, Mỹ, mời tôi sang dạy nhạc cổ truyển Việt Nam với tư cách giáo sư biệt thỉnh. Đây là một điều tôi rất tự hào, bởi
công việc dạy âm nhạc truyền thống Việt Nam ở Hoa Kỳ là một cách "cấy trồng" âm nhạc, văn hóa Việt Nam trên đất đất Mỹ. Bởi vậy, khi Steve Addiss, nhạc sĩ dân ca Mỹ sang Việt Nam, cũng xin “thọ giáo” đờn tranh với tôi vào nhữn năm 60, tôi rất vui. Mấy năm gần đây có Bretton Dimick Dimick rồi Alexander M. Canon, các sinh viên Mỹ sang Việt Nam, tiếp tục nghiên cứu tìm hiểu âm nhạc dân tộc truyền thống Việt Nam để chuẩn bị làm luận án tiên sĩ, đến học nhạc thể nghiệm với tôi, tôi cũng nhiệt tình giới thiệu âm nhạc cổ truyền, niềm Nam với các nhà nghiên cứu trẻ này.
Năm 1972, tôi được Trung tâm nghiên cứu nhạc Đông Phương (Centre d'Etudes de Musique Orientale) ở Paris mời sang Pháp trong một tháng để cùng với GS.TS Trần Văn Khế trao đôi kiên thức về nhạc cổ truyền Việt Nam, đồng khe dọi kien về đồng thời thuyết trình nhiều buổi về nhạc đờn ca tài tử cho khán gia Pháp. Tôi cũng thuyết trình về nghệ thuật đóng đờn theo phương pháp riêng tại Trung tâm âm thanh học (Laboratoire d'Acoustique musicale) của giáo sư tiến sĩ âm thanh học, Emile Leinp.
Trong thời gian tôi đã cùng GS.TS Trần Văn Khê thực hiện đĩa hát về nhạc tải tử miển Nam Việt Nam (Viet Nam: Tradition du Sud) với hãng đĩa OCORA, và đĩa Viet Nam II do hãng đĩa Philips sản xuất ở Hà Lan, Collection UNESCO/Musical Sources. Đây cũng là “tiền đề” giới thiệu nhạc tài tử miền Nam, mà chúng tôi không hình dung được 40 năm sau, UNESCO trao bằng Đờn ca tài tử là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, vào năm 2014. Thật là hạnh phúc và tự hào không chỉ là của riêng người dân miền Nam mà là của cả dân tộc Việt Nam mình.
Ngắm lại, cả cuộc đời, tôi đã sống với âm nhạc, thủy chung với âm nhạc dân tộc. Giờ, giở từng trang ký ức, nhớ lại từng trang đời, có lẽ đối với tôi còn một kỷ niệm đáng nhớ nhất là buổi họp mặt ở khách sạn Bến Nghé của văn nghệ sĩ hai miền Nam, Bắc trong những ngày đầu thống nhất đất nước. Đó cũng là cuộc họp mặt của hơn 80 văn nghệ sĩ hai miền Việt Nam lần đầu tiên. Lúc ấy, có mặt Lưu Hữu Phước, Tô Vũ, Năm Châu, Phùng Há, Bây Nam, Văn Cao, Vương Hông Sên, Trần Văn Khê, Mười Đờn, Sáu Tửng, Tư Huyện, Hai Biêu, Năm Ơn, Thanh Tao...
Mới đó mà đã 40 năm trôi qua!
Mấyy mươi năm qua rồi, tôi gần như "gác kiểm”, tuy nhiên âm nhạc vẫn là niềm đam mê. Kiếp tằm phải nhả tơ! Những năm sau này, bước vào thời kỳ công nghệ số, tôi lại có thêm cách dạy đờn qua Internet cho vài bạn bạn ở nước ngoài. Ai học, tôi sẵn sàng dạy. Ai gõ cửa, tôi mở cửa tiếp. Tôi không nghĩ đến chuyện tạo cho mình tên tuổi, danh xưng. Người ta thương nên gán tặng danh hiệu nhạc sư, giáo sư. Thực ra, tôi nghĩ đơn giản mình chỉ là nhạc sĩ, là thầy đờn. Trong đời, suy ngắm lại, thấy người xưa sợ ba cái nguy là đúng: đức ít mà được nhiều ân sủng; tài kém mà ở địa vị cao; thân không lập mà được công to, bổng lộc nhiều.
Âm nhạc gắn liền với cuộc sống, giúp tôi cảm thấy cuộc sống phong phú, muôn màu muôn vẻ, thấy vạn vật xung quanh đầy thơ và nhạc. Âm nhạc gắn liền với nội tâm sâu kín, đưa tôi tìm đến Thiền. Không dám gọi đó là triết lý sống trong đời của mình trong hiện tại nhưng tôi thường đem suy nghĩ, cảm xúc của minh về Thiền, gởi gắm Thiền - vào âm nhạc. Chớp mắt mà một đời người đã trôi qua!
Cuộc sống sẽ bị thối mục nếu người ta chỉ biết thì trừ mà không phát triển. Để mai một vốn quý âm nhạc cổ truyền của dân tộc là có tội với tiền nhân! Dẫu trải qua những thăng trầm cùng vận mệnh của dân tộc, của đất nước, vốn quý gia tài âm nhạc cổ truyền của dân tộc đã được bảo tồn, phát triển và quảng bá cho đến ngày hôm nay. Thế hệ nhạc sĩ chúng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ của mình, giờ giao lại cho thế hệ trẻ hành trang cuộc sống và di sản âm nhạc dân tộc, từ thế hệ của Hoàng Cơ Thụy, Nguyễn Văn Đời, Phạm Thúy Hoan, Ba Tu, Út Tị... đến Huỳnh Khải, Hải Phượng và các nhạc sĩ trẻ khác nữa ở nhiều miền quê của đất nước... Như ngày nào, chúng tôi đã tiếp nhận di sản âm nhạc từ tiền nhân, từ thế hệ cha, ông. Đó là niềm tự hào và trách nhiệm kế tục, phát triển của thế hệ trẻ. Tôi nghĩ, chắc chắn rằng, tương lai âm nhạc dân tộc Việt Nam đang kỳ vọng và chờ đợi thế hệ trẻ trong thời đại mới lời hồi đáp đầy bản lĩnh, đây tình cảm yêu quý xuất phát từ tâm thức dân tộc, từ tâm huyết, từ lòng tự hào và hành động, hoạt động phong phú, hoàn chỉnh hơn dành cho âm nhạc truyền thống dân tộc mình!
